ఆంధ్రప్రదేశ్లో సంప్రదాయ హస్తకళలు, చేతివృత్తులను ప్రోత్సహించేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కీలక చర్యలకు శ్రీకారం చుట్టింది. తరతరాలుగా సంప్రదాయ వృత్తులను కొనసాగిస్తూ జీవనం సాగిస్తున్న కళాకారులకు ముడిసరుకు కొరత పెద్ద సమస్యగా మారుతున్న నేపథ్యంలో వారికి నాణ్యమైన కలపను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఇందులో భాగంగా రాష్ట్రంలో ‘క్రాఫ్ట్ వుడ్ బ్యాంకుల’ను ఏర్పాటు చేయాలని ఉప ముఖ్యమంత్రి, అటవీ, పర్యావరణ శాఖ మంత్రి పవన్ కల్యాణ్ అధికారులను ఆదేశించారు. హస్తకళాకారులకు అవసరమైన కలపను ఎలాంటి లాభాపేక్ష లేకుండా అసలు ధరకే అందించాలని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
క్రాఫ్ట్ వుడ్ బ్యాంకుల ఏర్పాటుపై సోమవారం పవన్ కల్యాణ్ అధికారులతో సమీక్ష సమావేశం నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా రాష్ట్రంలోని సంప్రదాయ కళాకారులు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు, వారికి అవసరమైన ముడిసరుకు లభ్యత, కలప సేకరణ, రవాణా, నిల్వ వంటి అంశాలపై చర్చించారు. హస్తకళల తయారీలో ఉపయోగించే నాణ్యమైన కలపను కళాకారులకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ద్వారా వారి ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడంతో పాటు, సంప్రదాయ కళలకు మరింత ప్రోత్సాహం లభిస్తుందని పవన్ కల్యాణ్ పేర్కొన్నారు.
సాధారణంగా హస్తకళాకారులు తమ ఉత్పత్తుల తయారీకి అవసరమైన ముడిసరుకును ప్రైవేటు మార్కెట్ నుంచి కొనుగోలు చేయాల్సి వస్తోంది. కలప ధరలు పెరగడం, నాణ్యమైన కలప అందుబాటులో లేకపోవడం, రవాణా ఖర్చులు అధికంగా ఉండటం వంటి కారణాలతో కళాకారులపై ఆర్థిక భారం పెరుగుతోంది. ముఖ్యంగా చిన్న స్థాయిలో పనిచేసే సంప్రదాయ కళాకారులకు ఈ ఖర్చులు మరింత భారంగా మారుతున్నాయి. ఫలితంగా ఉత్పత్తి వ్యయం పెరిగి, మార్కెట్లో వారి వస్తువుల ధరలు కూడా పెరిగే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.
ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా క్రాఫ్ట్ వుడ్ బ్యాంకులను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. అటవీ శాఖకు అందుబాటులో ఉన్న వనరులను సమర్థంగా వినియోగించడంతో పాటు, నిబంధనలకు అనుగుణంగా కళాకారులకు అవసరమైన కలపను సరఫరా చేయడానికి ఈ వ్యవస్థను ఉపయోగించనున్నారు. కలపను సేకరించిన తర్వాత దాన్ని నిల్వ చేసి, అవసరమైన కళాకారులకు నేరుగా అందించేలా వ్యవస్థను రూపొందించాలని అధికారులకు సూచించారు.
కలపను కళాకారులకు సరఫరా చేసే సమయంలో లాభం పొందే ఉద్దేశం ఉండకూడదని పవన్ కల్యాణ్ స్పష్టం చేశారు. కలప సేకరణకు అయ్యే వాస్తవ వ్యయం, రవాణా ఖర్చు, నిల్వకు అయ్యే ఖర్చు వంటి అసలు వ్యయాలను మాత్రమే కళాకారుల నుంచి వసూలు చేయాలని ఆయన ఆదేశించారు. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో ముడిసరుకు అందుబాటులోకి వస్తే మార్కెట్లో అదనంగా చెల్లించాల్సిన పరిస్థితి తగ్గుతుందని, తద్వారా కళాకారుల ఉత్పత్తి వ్యయం కూడా తగ్గుతుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
ఈ నిర్ణయంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం దళారుల వ్యవస్థను తొలగించడం. ప్రస్తుతం ముడిసరుకు కొనుగోలు ప్రక్రియలో మధ్యవర్తుల ప్రమేయం ఉంటే కళాకారులు ఎక్కువ ధర చెల్లించాల్సి రావచ్చు. అసలు ధరకు అదనంగా మధ్యవర్తుల మార్జిన్, రవాణా, ఇతర ఖర్చులు కలవడంతో కలప ధర మరింత పెరుగుతుంది. ఈ పరిస్థితిని నివారించేందుకు కళాకారులకు నేరుగా ముడిసరుకు అందేలా వ్యవస్థను రూపొందించాలని పవన్ కల్యాణ్ సూచించారు.
దళారుల ప్రమేయం తగ్గితే కళాకారులకు రెండు విధాలుగా ప్రయోజనం కలిగే అవకాశం ఉంది. ఒకవైపు వారికి నాణ్యమైన కలప సరసమైన ధరకు అందుబాటులోకి వస్తుంది. మరోవైపు ముడిసరుకు కోసం వారు ఎదుర్కొనే ఇబ్బందులు తగ్గుతాయి. ఫలితంగా ఉత్పత్తి వ్యయం తగ్గి, తమ కళాకృతులను మార్కెట్లో పోటీ ధరలకు విక్రయించుకునే అవకాశం కలుగుతుంది. దీని ద్వారా సంప్రదాయ చేతివృత్తులపై ఆధారపడుతున్న కుటుంబాలకు ఆర్థికంగా కొంత భరోసా లభించవచ్చు.
ఆంధ్రప్రదేశ్లో అనేక ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయ హస్తకళలు ఉన్నాయి. చెక్కతో బొమ్మలు తయారు చేయడం, సంప్రదాయ కళాకృతులు రూపొందించడం, అలంకరణ వస్తువులు తయారు చేయడం వంటి అనేక చేతివృత్తులు తరతరాలుగా కొనసాగుతున్నాయి. ఈ కళల వెనుక స్థానిక సంస్కృతి, సంప్రదాయం, కళాకారుల నైపుణ్యం దాగి ఉంటుంది. అయితే ఆధునిక మార్కెట్లో పోటీ పెరగడం, ముడిసరుకు ధరలు పెరగడం, మధ్యవర్తులపై ఆధారపడాల్సి రావడం వంటి సమస్యలు సంప్రదాయ కళాకారుల జీవనోపాధిపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి.
క్రాఫ్ట్ వుడ్ బ్యాంకుల ద్వారా ఈ సమస్యల్లో కొంత మేరకు పరిష్కారం లభిస్తుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ముఖ్యంగా నాణ్యమైన కలప అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల ఉత్పత్తి నిలిచిపోకుండా ఉండేలా ఈ బ్యాంకులు భరోసా కల్పించవచ్చు. కళాకారులు తమకు అవసరమైన ముడిసరుకును ముందుగానే గుర్తించి, ప్రభుత్వ వ్యవస్థ ద్వారా పొందేలా విధానాన్ని రూపొందిస్తే వారికి మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది.
అయితే ఈ పథకం విజయవంతం కావాలంటే కలప సరఫరా మాత్రమే కాకుండా పారదర్శకమైన పంపిణీ వ్యవస్థ కూడా అవసరం. అర్హులైన కళాకారులను గుర్తించడం, వారికి అవసరమైన కలప పరిమాణాన్ని నిర్ణయించడం, కలప నాణ్యతను నిర్ధారించడం, సరఫరా ప్రక్రియను పర్యవేక్షించడం వంటి అంశాలపై స్పష్టమైన విధానం ఉండాలి. కళాకారుల సంఘాలు, చేతివృత్తుల ప్రతినిధులతో సంప్రదింపులు జరిపి వారి అవసరాలకు అనుగుణంగా వ్యవస్థను రూపొందిస్తే మరింత ప్రయోజనం కలిగే అవకాశం ఉంది.
అటవీ వనరుల వినియోగంలో పర్యావరణ పరిరక్షణకు కూడా సమాన ప్రాధాన్యత ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. కళాకారులకు కలప అందించాలనే ఉద్దేశంతో అడవులపై అదనపు ఒత్తిడి రాకుండా ప్రభుత్వం తగిన నియమాలను పాటించాల్సి ఉంటుంది. చట్టబద్ధంగా లభించే కలపను మాత్రమే ఉపయోగించడం, పునరుత్పత్తి అయ్యే వనరులను ప్రోత్సహించడం, అవసరమైన చోట ప్రత్యామ్నాయ ముడిసరుకులను కూడా పరిశీలించడం వంటి చర్యలు తీసుకుంటే హస్తకళల అభివృద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణ రెండింటినీ సమతుల్యం చేయవచ్చు.
సంప్రదాయ కళాకారులకు ముడిసరుకు అందుబాటులోకి రావడంతో పాటు వారి ఉత్పత్తులకు మార్కెట్ కల్పించడం కూడా కీలకమే. కళాకారులు తయారు చేసే వస్తువులను ప్రభుత్వ ప్రదర్శనలు, హస్తకళా మేళాలు, ఆన్లైన్ మార్కెట్లు, పర్యాటక కేంద్రాలు, ప్రభుత్వ విక్రయ కేంద్రాల ద్వారా విస్తృతంగా విక్రయించే అవకాశాలను పెంచితే వారికి మరింత ఆదాయం లభించే అవకాశం ఉంటుంది. ముడిసరుకు నుంచి మార్కెట్ వరకు సమగ్ర సహకారం అందితేనే సంప్రదాయ చేతివృత్తులు దీర్ఘకాలికంగా బలోపేతం అవుతాయి.
