దేశంలో జనన–మరణాల నమోదు వ్యవస్థను మరింత పారదర్శకంగా, విశ్వసనీయంగా మార్చేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన జనన–మరణాల నమోదు (సవరణ) బిల్లు–2026 పార్లమెంట్లో ఆమోదం పొందింది. ఇప్పటికే లోక్సభలో ఆమోదం పొందిన ఈ బిల్లుకు మంగళవారం రాజ్యసభ కూడా గ్రీన్సిగ్నల్ ఇవ్వడంతో చట్టరూపం దాల్చే ప్రక్రియ చివరి దశకు చేరుకుంది. ఈ బిల్లును కేంద్ర హోంశాఖ సహాయ మంత్రి నిత్యానంద రాయ్ రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టి, సవరణల అవసరాన్ని సభ్యులకు వివరించారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన ఈ సవరణల ప్రధాన ఉద్దేశం జనన, మరణాల నమోదును నిర్ణీత కాలవ్యవధిలో పూర్తి చేయించేలా ప్రోత్సహించడం, ఆలస్యంగా జరిగే నమోదుల్లో తప్పుడు సమాచారం, నకిలీ ధ్రువీకరణలు, అక్రమాలను అరికట్టడం. అధికారిక రికార్డుల విశ్వసనీయతను పెంచడంతో పాటు ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల అమలు, జనాభా గణాంకాల నిర్వహణ, పౌర సేవల పంపిణీలో మరింత పారదర్శకత తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
తాజా బిల్లులో అత్యంత ముఖ్యమైన మార్పు ఆలస్యంగా జరిగే జనన, మరణాల నమోదుకు సంబంధించింది. ఇప్పటి వరకు అమల్లో ఉన్న విధానంతో పోలిస్తే ఇకపై మరింత కఠినమైన అనుమతి ప్రక్రియ అమల్లోకి రానుంది. సవరణల ప్రకారం, జననం లేదా మరణం జరిగిన తేదీ నుంచి ఏడాది దాటిన తర్వాత, కానీ రెండేళ్లలోపు నమోదు చేయాలంటే సంబంధిత జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ (DM) లేదా సబ్-డివిజనల్ మేజిస్ట్రేట్ (SDM) నుంచి ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరిగా పొందాలి. సంబంధిత అధికారులు పత్రాలను పరిశీలించి, సరైన కారణాలు ఉన్నప్పుడే నమోదు ప్రక్రియకు అనుమతి ఇస్తారు.
ఇక ఘటన జరిగి రెండేళ్లు దాటిన తర్వాత నమోదు చేయాలంటే ఫస్ట్ క్లాస్ జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్ ఉత్తర్వులు తప్పనిసరి అవుతాయి. కోర్టు అనుమతి లేకుండా అలాంటి నమోదులు చేపట్టేందుకు అవకాశం ఉండదు. ఈ నిబంధన ద్వారా తప్పుడు ధ్రువీకరణ పత్రాలు తయారు చేయడం, నకిలీ గుర్తింపులను సృష్టించడం వంటి అక్రమాలకు అడ్డుకట్ట పడుతుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
రాజ్యసభలో బిల్లుపై జరిగిన చర్చ సందర్భంగా కేంద్ర హోంశాఖ సహాయ మంత్రి నిత్యానంద రాయ్ మాట్లాడుతూ, ఈ సవరణల ఉద్దేశం ప్రజలను ఇబ్బంది పెట్టడం కాదని స్పష్టం చేశారు. జనన, మరణాలను సమయానికి నమోదు చేయించేలా అవగాహన పెంచడంతో పాటు, ఆలస్యంగా జరిగే నమోదుల్లో తప్పుడు సమాచారం సమర్పించడం, నకిలీ పత్రాల ద్వారా ప్రయోజనాలు పొందే ప్రయత్నాలను నిరోధించడమే ప్రధాన లక్ష్యమని చెప్పారు. జనన, మరణాల నమోదు ప్రభుత్వానికి అత్యంత కీలకమైన సమాచార వ్యవస్థ అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఈ సమాచారం ఆధారంగానే జనాభా గణాంకాలు, ఆరోగ్య విధానాలు, విద్యా ప్రణాళికలు, సామాజిక సంక్షేమ పథకాలు, ఎన్నికల నిర్వహణ వంటి అనేక ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు రూపొందించబడతాయని వివరించారు.
దేశంలో జనన, మరణాల నమోదులో గత దశాబ్దంలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించామని మంత్రి తెలిపారు. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 3.5 లక్షల నమోదు కేంద్రాలు (Registration Units) పనిచేస్తున్నాయని వెల్లడించారు. 2014లో దేశంలో జననాల నమోదు శాతం 86.6 శాతం ఉండగా, 2024 నాటికి అది 99 శాతానికి పైగా చేరిందని మంత్రి వివరించారు. అదే విధంగా మరణాల నమోదు శాతం 72.5 శాతం నుంచి 99.4 శాతానికి పెరిగిందని చెప్పారు. ఈ పురోగతి డిజిటల్ వ్యవస్థల విస్తరణ, ప్రజల్లో పెరిగిన అవగాహన, పరిపాలనా సంస్కరణల ఫలితమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, జనన–మరణాల నమోదు ప్రక్రియను మరింత క్రమబద్ధీకరించడం వల్ల డిజిటల్ గవర్నెన్స్కు బలం చేకూరుతుంది. ఆధార్, పాస్పోర్ట్, విద్యా ప్రవేశాలు, వారసత్వ హక్కులు, పెన్షన్లు, ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలు, బీమా క్లెయిమ్లు వంటి అనేక సేవలకు జనన, మరణ ధ్రువీకరణ పత్రాలు కీలక ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. అందువల్ల రికార్డుల ఖచ్చితత్వం పెరగడం వల్ల ప్రజలకు కూడా మెరుగైన సేవలు అందే అవకాశం ఉంటుంది.
రాజ్యసభ ఆమోదం పొందిన ఈ బిల్లు రాష్ట్రపతి ఆమోదం అనంతరం చట్టరూపం దాల్చనుంది. అనంతరం కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు తేదీని ప్రకటించి, కొత్త నిబంధనలను దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి తీసుకురానుంది. ఈ మార్పులతో జనన–మరణాల నమోదు వ్యవస్థ మరింత పారదర్శకంగా, బాధ్యతాయుతంగా మారుతుందని ప్రభుత్వం విశ్వాసం వ్యక్తం చేస్తోంది.
