యూపీఐకి పదేళ్లు..

• జులైలో రూ.29.88 లక్షల కోట్ల లావాదేవీలు
• దేశీయ డిజిటల్ చెల్లింపుల్లో 84 శాతం వాటా యూపీఐదే
• పదేళ్లలో 13,000 రెట్లు పెరిగిన లావాదేవీల సంఖ్య

భారత డిజిటల్ చెల్లింపుల రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులకు నాంది పలికిన యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ (యూపీఐ) తన ప్రస్థానంలో పదేళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. ఒకప్పుడు నగదు, కార్డులు, బ్యాంకు బదిలీలపై ఎక్కువగా ఆధారపడిన భారతీయ చెల్లింపుల వ్యవస్థను పూర్తిగా మార్చివేసిన యూపీఐ ఇప్పుడు దేశీయంగానే కాకుండా అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ తన ప్రభావాన్ని విస్తరిస్తోంది. యూపీఐ సేవలు ప్రస్తుతం 11 దేశాలకు విస్తరించాయని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ వెల్లడించింది. మరోవైపు దేశీయంగా యూపీఐ వినియోగం రోజురోజుకూ పెరుగుతూ కొత్త రికార్డులను సృష్టిస్తోంది. 2026 జులైలో ఏకంగా రూ.29.88 లక్షల కోట్ల విలువైన లావాదేవీలు యూపీఐ ద్వారా నమోదయ్యాయి. ఒకే నెలలో ఇంత భారీ మొత్తంలో డిజిటల్ లావాదేవీలు జరగడం యూపీఐపై ప్రజలకు పెరిగిన నమ్మకాన్ని, దేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపుల విస్తృతిని స్పష్టం చేస్తోంది.

2016 ఆగస్టు 25న రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బీఐ) ఆధ్వర్యంలో నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ఎన్‌పీసీఐ) యూపీఐని ప్రారంభించింది. ప్రారంభ సమయంలో కేవలం 21 బ్యాంకులు మాత్రమే ఈ వ్యవస్థలో భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి. అయితే పదేళ్ల కాలంలో యూపీఐ పరిధి అనూహ్యంగా విస్తరించింది. ప్రస్తుతం దేశంలోని 741 బ్యాంకులు యూపీఐ వ్యవస్థలో భాగమయ్యాయి. బ్యాంకింగ్ సేవలను సులభతరం చేయడం, వేగవంతమైన నగదు రహిత చెల్లింపులకు అవకాశం కల్పించడం, స్మార్ట్‌ఫోన్ ఆధారిత లావాదేవీలను ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం వంటి అంశాల్లో యూపీఐ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.

యూపీఐ ప్రారంభమైన సమయంలో ఇది ప్రధానంగా ప్రయోగాత్మక డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థగా కనిపించినప్పటికీ, కొద్ది సంవత్సరాల్లోనే సామాన్యుల దైనందిన జీవితంలో భాగమైపోయింది. చిన్న కిరాణా దుకాణాల నుంచి పెద్ద వ్యాపార సంస్థల వరకు, వీధి వ్యాపారుల నుంచి ఆన్‌లైన్ వాణిజ్య సంస్థల వరకు అనేక చోట్ల యూపీఐ చెల్లింపులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. మొబైల్ ఫోన్‌లో కొన్ని దశల్లోనే చెల్లింపు పూర్తి చేయగలగడం, నగదు వెంట తీసుకెళ్లాల్సిన అవసరం లేకపోవడం, బ్యాంకు ఖాతా నుంచి నేరుగా నగదు బదిలీ కావడం వంటి సౌకర్యాలు యూపీఐ ప్రజాదరణకు ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి.

2026 జులై నెలలో యూపీఐ మరో కీలక రికార్డును నమోదు చేసింది. ఆ నెలలో మొత్తం 2,366 కోట్ల లావాదేవీలు జరిగాయి. అంటే సగటున రోజుకు సుమారు 66 కోట్ల లావాదేవీలు యూపీఐ ద్వారా నమోదయ్యాయి. ఒక్క రోజులోనే కోట్ల సంఖ్యలో చెల్లింపులు జరగడం యూపీఐ వ్యవస్థ దేశ ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో ఎంత కీలకంగా మారిందో తెలియజేస్తోంది. కూరగాయలు, నిత్యావసర వస్తువులు కొనుగోలు చేయడం నుంచి విద్యా ఫీజులు, విద్యుత్ బిల్లులు, మొబైల్ రీచార్జ్‌లు, ఆన్‌లైన్ షాపింగ్, రెస్టారెంట్ బిల్లులు, ప్రయాణ చెల్లింపుల వరకు అనేక రకాల అవసరాలకు ప్రజలు యూపీఐని వినియోగిస్తున్నారు.

యూపీఐ విజయానికి మరో ముఖ్య కారణం దాని సులభతరమైన వినియోగ విధానం. బ్యాంకు ఖాతా నంబర్లు, ఐఎఫ్‌ఎస్‌సీ కోడ్‌లు వంటి వివరాలను ప్రతిసారి నమోదు చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా యూపీఐ ఐడీ, మొబైల్ నంబర్, క్యూఆర్ కోడ్ వంటి మార్గాల ద్వారా చెల్లింపులు చేయగలగడం సాధారణ వినియోగదారులకు ఎంతో సౌకర్యంగా మారింది. ముఖ్యంగా క్యూఆర్ కోడ్ ఆధారిత చెల్లింపులు దేశంలోని చిన్న వ్యాపారాల నుంచి పెద్ద సంస్థల వరకు విస్తరించాయి. దీంతో డిజిటల్ చెల్లింపులు పట్టణ ప్రాంతాలకే పరిమితం కాకుండా అనేక చిన్న పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు కూడా చేరువయ్యాయి.

దేశీయ విజయంతో ఆగకుండా యూపీఐ అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ విస్తరిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (యూఏఈ), భూటాన్, శ్రీలంక, నేపాల్, సింగపూర్, మారిషస్, ఖతార్, గ్రీస్, మాల్దీవులు, కంబోడియా వంటి 11 దేశాల్లో యూపీఐ చెల్లింపులు అందుబాటులో ఉన్నాయని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది. ఆయా దేశాల్లో యూపీఐ ఆధారిత చెల్లింపుల సౌకర్యం అందుబాటులోకి రావడంతో భారతీయ ప్రయాణికులకు విదేశాల్లో నగదు నిర్వహణ మరింత సులభంగా మారుతోంది.

విదేశాలకు వెళ్లే భారతీయులు స్థానిక కరెన్సీని పెద్ద మొత్తంలో తమ వెంట తీసుకెళ్లాల్సిన అవసరాన్ని కొంతవరకు తగ్గించుకోవచ్చు. యూపీఐ అందుబాటులో ఉన్న ప్రాంతాల్లో క్యూఆర్ కోడ్ ఆధారిత చెల్లింపుల ద్వారా కొనుగోళ్లు, సేవలకు సంబంధించిన చెల్లింపులు చేయడం వీలవుతోంది. అదేవిధంగా విదేశాల్లో నివసించే ప్రవాస భారతీయులకు కూడా ఈ వ్యవస్థ ఉపయోగకరంగా మారుతోంది. అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల వ్యవస్థలో భారతీయ డిజిటల్ సాంకేతికతకు గుర్తింపు పెరగడానికి యూపీఐ విస్తరణ దోహదపడుతోంది.

పదేళ్ల ప్రస్థానాన్ని పరిశీలిస్తే యూపీఐ కేవలం ఒక చెల్లింపు విధానంగా కాకుండా భారత డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక మౌలిక వసతిగా మారింది. దేశంలో డిజిటల్ ఆర్థిక కార్యకలాపాల పెరుగుదలకు ఇది గణనీయంగా తోడ్పడింది. చిన్న మొత్తాల చెల్లింపుల నుంచి పెద్ద స్థాయి వాణిజ్య లావాదేవీల వరకు విస్తరించిన యూపీఐ వినియోగం నగదు ఆధారిత లావాదేవీలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంలోనూ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. డిజిటల్ చెల్లింపులపై ప్రజల్లో అవగాహన పెరగడం, స్మార్ట్‌ఫోన్ వినియోగం విస్తరించడం, బ్యాంకింగ్ సేవలు మరింత అందుబాటులోకి రావడం వంటి అంశాలు యూపీఐ వృద్ధికి అనుకూలంగా మారాయి.