- బలూచిస్థాన్లో హింసతో దిగొచ్చిన పాకిస్థాన్
- సైనిక చర్యలు విఫలం కావడంతోనే చర్చలకు శ్రీకారం
- చర్చలకు రావాలంటూ షెహబాజ్ షరీఫ్ పిలుపు
బలూచిస్థాన్లో దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న వేర్పాటువాద ఉద్యమం, హింసను కేవలం సైనిక చర్యలతో అణచివేయడం సాధ్యం కాదన్న వాస్తవాన్ని పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం గుర్తించినట్లు కనిపిస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రధాని షెహబాజ్ షరీఫ్ బలూచ్ వేర్పాటువాదులతో విస్తృత స్థాయిలో చర్చలు జరిపేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నట్లు ప్రకటించారు. హింసను విడిచిపెట్టి జాతీయ ప్రధాన స్రవంతిలోకి తిరిగి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నవారిని స్వాగతిస్తామని ఆయన పిలుపునిచ్చారు. ఆగస్టు 21న ఇస్లామాబాద్లో జరిగిన నేషనల్ వర్క్షాప్ బలూచిస్థాన్ కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన షెహబాజ్.. ప్రావిన్స్లోని సమస్యలను ఎదుర్కొనేందుకు ‘గ్రాండ్ డైలాగ్’ అవసరమని పేర్కొన్నారు.
పాకిస్థాన్లో భౌగోళికంగా అతిపెద్ద ప్రావిన్స్ అయిన బలూచిస్థాన్ చాలా కాలంగా రాజకీయ అసంతృప్తి, ఆర్థిక వెనుకబాటుతనం, వనరులపై హక్కులు, భద్రతా బలగాల చర్యలు, వేర్పాటువాద ఉద్యమాలతో సతమతమవుతోంది. ప్రావిన్స్లోని పలు బలూచ్ సంస్థలు ఇస్లామాబాద్ తమ ప్రాంతాన్ని రాజకీయంగా నిర్లక్ష్యం చేస్తోందని, సహజ వనరుల నుంచి వచ్చే ప్రయోజనాలు స్థానిక ప్రజలకు తగినంతగా అందడం లేదని ఆరోపిస్తున్నాయి. మరోవైపు పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం మాత్రం అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నామని చెబుతూ, సాయుధ వేర్పాటువాద సంస్థలే హింసకు కారణమని పేర్కొంటోంది. ఈ పరస్పర విరుద్ధమైన వాదనల మధ్య దశాబ్దాలుగా సమస్య కొనసాగుతోంది.
బలూచిస్థాన్లో పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా ఉందో 2026 రెండో త్రైమాసిక గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ అండ్ సెక్యూరిటీ స్టడీస్ (CRSS) ప్రకారం ఏప్రిల్-జూన్ కాలంలో పాకిస్థాన్లో హింసకు సంబంధించిన మరణాలు 774గా నమోదయ్యాయి. వీటిలో ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా, బలూచిస్థాన్ ప్రావిన్సుల వాటా కలిపి దాదాపు 96 శాతంగా ఉంది. ఒక్క బలూచిస్థాన్లోనే 265 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అదే కాలంలో ప్రావిన్స్లో 94 హింసాత్మక ఘటనలు నమోదయ్యాయి.
జూలైలో పరిస్థితి మరింత విషమించింది. పాకిస్థాన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ కాన్ఫ్లిక్ట్ అండ్ సెక్యూరిటీ స్టడీస్ గణాంకాల ప్రకారం జూలైలో బలూచిస్థాన్లో మిలిటెంట్ హింస, భద్రతా చర్యలకు సంబంధించిన ఘటనల్లో కనీసం 372 మంది మరణించారు. ఇది అంతకుముందు నెలతో పోలిస్తే మూడు రెట్లకుపైగా పెరిగిన మరణాల సంఖ్యగా వెల్లడైంది. ఇదే సమయంలో బలూచ్ వేర్పాటువాద సంస్థల దాడులు, భద్రతా బలగాల ప్రతిచర్యలు, కీలక మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు వంటి పరిణామాలు కొనసాగాయి. దీంతో కేవలం సైనిక చర్యలతో పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడం ఎంతవరకు సాధ్యమన్న ప్రశ్న పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వ ముందుకు వచ్చింది.
ఈ పరిస్థితుల్లోనే షెహబాజ్ షరీఫ్ ‘గ్రాండ్ డైలాగ్’కు పిలుపునివ్వడం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. హింసను విడిచిపెట్టేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న బలూచ్ సాయుధ వర్గాలకు తిరిగి జాతీయ జీవన స్రవంతిలో చేరే అవకాశం కల్పించాలని ఆయన అన్నారు. గతంలో ఇలాంటి సంస్థలను ప్రధానంగా భద్రతా సమస్యగా పరిగణిస్తూ సైనిక చర్యలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన పాకిస్థాన్కు ఈ ప్రకటన ఒక విధమైన విధాన మార్పుగా విశ్లేషకులు చూస్తున్నారు. అయితే చర్చలకు ఎవరు హాజరవుతారు, ఏ అంశాలపై చర్చ జరుగుతుంది, వేర్పాటువాద సంస్థలు ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనను అంగీకరిస్తాయా అనే విషయాలు ఇంకా స్పష్టంగా లేవు.
బలూచిస్థాన్ సమస్య కేవలం భద్రతకు సంబంధించినది కాదని, దాని వెనుక రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక అంశాలు కూడా ఉన్నాయని నిపుణులు చాలాకాలంగా చెబుతున్నారు. ప్రావిన్స్లో సహజ వాయువు, ఖనిజాలు, ఇతర సహజ వనరులు విస్తారంగా ఉన్నాయి. గ్వాదర్ పోర్టు, చైనా-పాకిస్థాన్ ఎకనామిక్ కారిడార్ (CPEC) వంటి భారీ ప్రాజెక్టులతో బలూచిస్థాన్ వ్యూహాత్మకంగా కూడా అత్యంత కీలక ప్రాంతంగా మారింది. అయితే ఈ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల నుంచి స్థానిక ప్రజలకు తగిన ప్రయోజనం దక్కడం లేదన్న అసంతృప్తి బలూచ్ ఉద్యమానికి మరింత బలం చేకూరుస్తోందని విశ్లేషణలు చెబుతున్నాయి.
బలూచిస్థాన్లో సమస్యలకు మరో ప్రధాన కారణంగా భద్రతా బలగాల చర్యలను బలూచ్ కార్యకర్తలు, మానవ హక్కుల సంస్థలు ప్రస్తావిస్తుంటాయి. అరెస్టులు, అదృశ్యాలు, సైనిక ఆపరేషన్లపై చాలా కాలంగా ఆరోపణలు ఉన్నాయి. పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం మాత్రం బలూచ్ వేర్పాటువాద సంస్థలు హింసకు పాల్పడుతున్నాయని, భద్రతా బలగాలు దేశ సమగ్రతను కాపాడేందుకు చర్యలు తీసుకుంటున్నాయని చెబుతోంది. ఈ పరస్పర ఆరోపణల కారణంగా ప్రభుత్వం, బలూచ్ రాజకీయ, సామాజిక వర్గాల మధ్య విశ్వాసం దెబ్బతిన్నదనే అభిప్రాయం ఉంది.
ఇటీవలి నెలల్లో భద్రతా పరిస్థితి మరింత దిగజారడం పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వానికి కొత్త సవాళ్లను తెచ్చింది. జూలైలో వరుస దాడుల తర్వాత షెహబాజ్ షరీఫ్ స్వయంగా బలూచిస్థాన్ రాజధాని క్వెట్టాను సందర్శించి భద్రతా పరిస్థితిని సమీక్షించారు. అంతకుముందు దాడుల్లో 42 మంది మరణించగా, అనంతరం భద్రతా బలగాలు పెద్ద ఎత్తున ఆపరేషన్లు చేపట్టాయి. తాజాగా కూడా పాకిస్థాన్ సైన్యం బలూచిస్థాన్లో సాయుధ వర్గాలపై ఆపరేషన్లు కొనసాగిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. అంటే ఒకవైపు భద్రతా చర్యలు కొనసాగుతూనే ఉండగా, మరోవైపు రాజకీయ చర్చలకు ప్రభుత్వం తలుపులు తెరవడం ఈ పరిణామంలో ప్రత్యేకతగా నిలుస్తోంది.
బలూచిస్థాన్లో నెలకొన్న అసంతృప్తికి సహజ వనరుల వినియోగం కూడా కీలక అంశంగా మారింది. షెహబాజ్ షరీఫ్ స్వయంగా ప్రావిన్స్లోని ఖనిజ సంపదపై స్థానిక ప్రజలకు హక్కు ఉందని పేర్కొన్నారు. అయితే ఆ వనరులను వెలికితీయడానికి పెట్టుబడులు, సాంకేతిక నైపుణ్యం అవసరమని కూడా ఆయన అన్నారు. దీంతో భవిష్యత్ చర్చల్లో రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, భద్రతతో పాటు ఖనిజ వనరులపై స్థానికులకు దక్కే వాటా, అభివృద్ధి ప్రయోజనాలు వంటి అంశాలు కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది.
