భారతదేశంలో శాస్త్రవేత్తలకు లభించిన ప్రాచీన సర్పం శిలాజాలు ప్రపంచ పాలియంటాలజీ రంగంలో ఆసక్తికర చర్చకు తెరలేపాయి. దాదాపు 4.7 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భూమిపై సంచరించిన ఈ భారీ సర్పం, ఇప్పటివరకు గుర్తించిన అతిపెద్ద పాముగా పేరొందిన టైటానోబోవా కంటే కూడా పెద్దదై ఉండే అవకాశం ఉందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. గుజరాత్లోని కచ్ జిల్లాలో లభించిన ఈ శిలాజాలను ఐఐటీ రూర్కీకి చెందిన శాస్త్రవేత్తలు సుదీర్ఘంగా పరిశీలించారు. ఈ పరిశోధన ద్వారా ప్రాచీన భారత ఉపఖండంలో జీవించిన సరీసృపాల పరిమాణం, జీవావరణం, పరిణామ క్రమంపై కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.
ఈ శిలాజాల కథ 2004లోనే ప్రారంభమైంది. గుజరాత్లోని కచ్ జిల్లాలో ఉన్న పనంధ్రో బొగ్గు గనిలో తవ్వకాలు జరుగుతున్న సమయంలో పరిశోధకులకు 27 భారీ వెన్నుపూసల శిలాజాలు లభించాయి. వాటి పరిమాణం సాధారణ సరీసృపాల ఎముకల కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండటంతో శాస్త్రవేత్తలు మొదట అవి ఏదైనా భారీ ప్రాచీన మొసలికి సంబంధించినవిగా భావించారు. అయితే శిలాజాలను మరింత జాగ్రత్తగా పరిశీలించిన కొద్దీ వాటి నిర్మాణం సర్పాల వెన్నుపూసలతో సరిపోలుతున్నట్లు గుర్తించారు. దీంతో ఈ అవశేషాలపై మరింత లోతైన పరిశోధన ప్రారంభమైంది.
ఐఐటీ రూర్కీకి చెందిన పాలియంటాలజిస్ట్ ప్రొఫెసర్ సునీల్ బాజ్పాయ్, పరిశోధకుడు దేబాజిత్ దత్తా ఈ శిలాజాలపై విస్తృతంగా అధ్యయనం చేశారు. ఆధునిక సరీసృపాల ఎముకల నిర్మాణంతో పాటు ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో లభించిన ప్రాచీన పాము శిలాజాలతో వీటిని పోల్చారు. వెన్నుపూసల ఆకారం, పరిమాణం, నిర్మాణ లక్షణాలను విశ్లేషించిన అనంతరం అవి ఒక భారీ ప్రాచీన సర్పానికి చెందినవని నిర్ధారణకు వచ్చారు. ఈ పరిశోధన ద్వారా అప్పటి భూభాగంలో ఇంత భారీ శరీర పరిమాణం కలిగిన సర్పాలు జీవించేవని శాస్త్రవేత్తలకు ఆధారాలు లభించాయి.
ఈ ప్రాచీన సర్పానికి వాసుకి అనే పేరు పెట్టినట్లు పరిశోధనలో వెల్లడైంది. భారతీయ పురాణాల్లో సర్పరాజుగా పేర్కొనే వాసుకి పేరును ఈ భారీ పాముకు పెట్టడం విశేషంగా మారింది. శాస్త్రవేత్తల అంచనాల ప్రకారం ఈ సర్పం దాదాపు 11 నుంచి 15 మీటర్ల పొడవు కలిగి ఉండే అవకాశం ఉంది. దాని శరీర పరిమాణాన్ని బట్టి ఇది తన కాలంలో ఆహార శృంఖలలో అగ్రస్థానంలో ఉన్న ప్రాణుల్లో ఒకటై ఉండవచ్చని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. అయితే శిలాజాలు పూర్తిగా లభించకపోవడంతో ఖచ్చితమైన పొడవును నిర్ధారించడానికి మరిన్ని ఆధారాలు అవసరమని శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొంటున్నారు.
ప్రపంచంలో ఇప్పటివరకు గుర్తించిన అతిపెద్ద పాముగా టైటానోబోవాకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. సుమారు 6 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జీవించిన ఈ భారీ సర్పం కొలంబియాలో లభించిన శిలాజాల ఆధారంగా శాస్త్రవేత్తలకు పరిచయమైంది. టైటానోబోవా పొడవు సుమారు 12 నుంచి 13 మీటర్ల వరకు ఉండి, బరువు వందల కిలోలుగా ఉండేదని అంచనా. అయితే కచ్లో లభించిన వాసుకి శిలాజాల ఆధారంగా దాని పొడవు టైటానోబోవాను మించి ఉండే అవకాశం ఉందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ఇదే నిజమైతే ప్రపంచంలో ఇప్పటివరకు గుర్తించిన అతిపెద్ద పాముగా వాసుకి కొత్త రికార్డు సృష్టించే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ ఆవిష్కరణ కేవలం ఒక భారీ సర్పం ఉనికిని తెలియజేయడమే కాకుండా, కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భారత ఉపఖండంలోని వాతావరణ పరిస్థితులు, జీవావరణ వ్యవస్థలపై కూడా కీలక సమాచారాన్ని అందించవచ్చని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. ప్రాచీన కాలంలో కచ్ ప్రాంతం నేటి భౌగోళిక స్వరూపానికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేది. అక్కడి ఉష్ణోగ్రతలు, నీటి వనరులు, ఆహార లభ్యత వంటి అంశాలు ఇంత భారీ పరిమాణంలో సర్పం అభివృద్ధి చెందడానికి అనుకూలంగా ఉండి ఉండవచ్చని పరిశోధకులు విశ్లేషిస్తున్నారు. పెద్ద పరిమాణంలో జీవించే జంతువులకు సమృద్ధిగా ఆహారం, అనుకూలమైన వాతావరణం అవసరం కావడంతో ఈ శిలాజాలు అప్పటి పర్యావరణంపై కీలక ఆధారాలుగా నిలవనున్నాయి.
మొత్తంగా కచ్లో బయటపడిన ఈ భారీ వెన్నుపూసల శిలాజాలు భారతదేశ ప్రాచీన జీవ ప్రపంచంపై కొత్త వెలుగును ప్రసరించాయి. మొదట మొసలి అవశేషాలుగా భావించిన ఎముకలు చివరకు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సర్పాల్లో ఒకటైన వాసుకికి చెందినవని తేలడం శాస్త్రవేత్తలను ఆశ్చర్యపరిచింది. దాదాపు 4.7 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భూమిపై సంచరించిన ఈ మహాసర్పం టైటానోబోవా రికార్డును అధిగమించే అవకాశం ఉందన్న అంచనాలు మరింత ఆసక్తిని పెంచుతున్నాయి. భవిష్యత్ పరిశోధనల్లో మరిన్ని శిలాజాలు లభిస్తే వాసుకి అసలు పరిమాణం, జీవన విధానం, అప్పటి పర్యావరణ పరిస్థితులపై మరింత స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది.
