అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరోసారి తీవ్ర స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఇరాన్పై భారీ సైనిక చర్య చేపట్టే అవకాశాన్ని పూర్తిగా తోసిపుచ్చలేమని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ స్పష్టం చేయడంతో అంతర్జాతీయంగా మరోసారి ఆందోళన నెలకొంది. ఇరాన్తో జరుగుతున్న చర్చలు ఆశించిన స్థాయిలో ముందుకు సాగకపోతే అమెరికా తదుపరి చర్యలు మరింత కఠినంగా ఉండవచ్చన్న సంకేతాలను ట్రంప్ ఇచ్చారు. మరోవైపు వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకమైన హర్మూజ్ జలసంధిపై అమెరికా నేవీ పూర్తి నియంత్రణలో ఉందని ఆయన పేర్కొనడం పరిస్థితి తీవ్రతను మరింత పెంచింది.
మంగళవారం వైట్హౌస్లో మీడియా ప్రతినిధులతో మాట్లాడిన ట్రంప్ను ఇరాన్తో చర్చలు ముగిసిన తర్వాత అమెరికా తదుపరి చర్య ఏంటని ప్రశ్నించారు. దీనికి ఆయన “మీకే తెలుస్తుంది” అంటూ రెండుసార్లు సమాధానం ఇచ్చారు. అనంతరం ఇరాన్పై భారీ స్థాయి సైనిక చర్యకు అవకాశం ఉందా అని విలేకరులు ప్రశ్నించగా, అమెరికాకు అలాంటి చర్య చేపట్టే సామర్థ్యం ఉందని, అవసరమని భావిస్తే ఆ సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగిస్తామని స్పష్టం చేశారు. ట్రంప్ వ్యాఖ్యలు అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య కొనసాగుతున్న దౌత్య ప్రయత్నాలపై అనిశ్చితిని మరింత పెంచాయి.
ప్రస్తుతం అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య ప్రధాన చర్చా అంశాల్లో హర్మూజ్ జలసంధి ఒకటిగా మారింది. ప్రపంచంలోని కీలక ఇంధన రవాణా మార్గాల్లో ఒకటైన ఈ జలసంధి ద్వారా చమురు, సహజవాయువు రవాణా జరుగుతుంది. ఈ మార్గంలో అంతరాయం ఏర్పడితే అంతర్జాతీయ ఇంధన మార్కెట్లపై తీవ్ర ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. ఇప్పటికే అమెరికా-ఇరాన్ చర్చలు నిలిచిపోవడం, హర్మూజ్ విషయంలో ఇరు దేశాల మధ్య విభేదాలు కొనసాగడంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లు అప్రమత్తంగా మారాయి. మంగళవారం చమురు ధరలు కూడా పెరిగినట్లు తాజా మార్కెట్ నివేదికలు వెల్లడించాయి.
హర్మూజ్ జలసంధిపై అమెరికా నేవీకి పూర్తి నియంత్రణ ఉందని ట్రంప్ ప్రకటించడం కూడా చర్చనీయాంశమైంది. అయితే ఈ ప్రాంతంపై ఇరాన్కు కూడా వ్యూహాత్మక సామర్థ్యం, భౌగోళిక ఆధిపత్యం ఉండటంతో ఇలాంటి ప్రకటనలు ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచే అవకాశం ఉందని అంతర్జాతీయ పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు. హర్మూజ్ ద్వారా జరిగే ఇంధన రవాణా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అత్యంత కీలకం కావడంతో ఈ ప్రాంతంలో సైనిక ఉద్రిక్తత పెరగడం అనేక దేశాలపై ప్రభావం చూపే ప్రమాదం ఉంది.
ఇదిలా ఉంటే, అమెరికా వల్ల ఇరాన్కు జరిగిన నష్టానికి పరిహారం చెల్లించాలని టెహ్రాన్ డిమాండ్ చేసినట్లు సమాచారం. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడుల వల్ల తమ దేశానికి జరిగిన నష్టాన్ని పూడ్చాలని ఇరాన్ కోరుతున్న నేపథ్యంలో ట్రంప్ ఆ డిమాండ్ను తీవ్రంగా తిరస్కరించారు. అంతేకాకుండా, గత దశాబ్దాల్లో ఇరాన్ చర్యల కారణంగా బాధితులైన అమెరికన్లకు, ఇతరులకు పరిహారం చెల్లించాల్సింది ఇరానే అని ఆయన వాదించారు.
ఇరాన్ నుంచి పరిహారం డిమాండ్ రావడంపై ట్రంప్ స్పందిస్తూ, నష్టపరిహారం చెల్లించాల్సిన పరిస్థితి వస్తే అది ఇరాన్ నుంచే రావాలని పేర్కొన్నారు. గత 50 ఏళ్లలో ఇరాన్ చర్యల వల్ల నష్టపోయినవారిని ప్రస్తావిస్తూ తన వైఖరిని వెల్లడించారు. దీంతో ఇప్పటికే క్లిష్టంగా ఉన్న అమెరికా-ఇరాన్ చర్చల్లో మరో వివాదాస్పద అంశం చేరింది. రెండు దేశాలు పరస్పరం నష్టపరిహారం డిమాండ్లు చేయడం ద్వారా చర్చల్లో రాజీకి అవకాశం మరింత సంక్లిష్టంగా మారింది.
అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య చర్చల ప్రధాన లక్ష్యాల్లో హర్మూజ్ జలసంధి తిరిగి పూర్తిస్థాయిలో తెరుచుకోవడం కూడా కీలకంగా ఉంది. గత కొంతకాలంగా ఈ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు సరఫరా, నౌకాయానం, ఇంధన ధరలపై ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. హర్మూజ్లో పరిస్థితి సాధారణ స్థితికి రాకపోతే ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థపై మరింత ఒత్తిడి ఏర్పడే అవకాశం ఉందని మార్కెట్ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
ఇప్పటికే హర్మూజ్ అంశంపై అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య చర్చలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ తుది ఒప్పందం విషయంలో స్పష్టత కనిపించడం లేదు. ఇరాన్ తన డిమాండ్లను ముందుకు తీసుకెళ్తుండగా, అమెరికా కూడా ప్రతిగా పలు షరతులు, పరిహారం అంశాలను తెరపైకి తీసుకువస్తోంది. దీంతో దౌత్యపరమైన పరిష్కారం సాధ్యమవుతుందా? లేక మళ్లీ సైనిక చర్యల వైపు పరిస్థితులు వెళ్తాయా? అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
ట్రంప్ తాజా వ్యాఖ్యలు కూడా ఈ అనిశ్చితిని మరింత పెంచాయి. భారీ సైనిక చర్యకు తమకు పూర్తి సామర్థ్యం ఉందని ఆయన స్పష్టం చేయడం ద్వారా ఇరాన్పై ఒత్తిడి పెంచే ప్రయత్నం చేసినట్లు కనిపిస్తోంది. అయితే అదే సమయంలో చర్చలకు తలుపులు పూర్తిగా మూసివేయలేదన్న సంకేతాలు కూడా అమెరికా వైపు నుంచి కనిపిస్తున్నాయి. అంటే ఒకవైపు సైనిక చర్యను ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా ఉంచుతూనే, మరోవైపు దౌత్యపరమైన పరిష్కారానికి అవకాశం కొనసాగిస్తున్న పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.
ఈ పరిణామాలు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపైనా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. హర్మూజ్ జలసంధి చుట్టూ ఉద్రిక్తతలు పెరిగిన ప్రతిసారీ అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో చమురు ధరలు స్పందిస్తున్నాయి. మంగళవారం కూడా అమెరికా-ఇరాన్ చర్చల్లో ప్రతిష్ఠంభన, హర్మూజ్ భవిష్యత్తుపై అనిశ్చితి కారణంగా చమురు ధరలు పెరిగినట్లు రాయిటర్స్ నివేదించింది. చమురు ధరలు ఎక్కువకాలం అధిక స్థాయిలో కొనసాగితే రవాణా ఖర్చులు, ద్రవ్యోల్బణం, దిగుమతి వ్యయాలపై కూడా ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.
మరోవైపు, ఇరాన్పై మరింత సైనిక చర్య చేపట్టడం వల్ల పశ్చిమాసియాలో ఉద్రిక్తతలు మరింత విస్తరించే ప్రమాదం కూడా ఉంది. ఇప్పటికే ఈ ప్రాంతంలోని అనేక దేశాలు భద్రతా పరమైన ఆందోళనలను ఎదుర్కొంటున్నాయి. అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య ప్రత్యక్ష ఘర్షణ తీవ్రత పెరిగితే ఇతర దేశాలు కూడా పరోక్షంగా ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా సముద్ర మార్గాలు, చమురు రవాణా, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపై దీని ప్రభావం ఉండవచ్చని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.
ప్రస్తుతం అందరి దృష్టి అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య తదుపరి దౌత్య పరిణామాలపైనే ఉంది. చర్చల ద్వారా హర్మూజ్ సమస్యకు పరిష్కారం లభిస్తుందా? ఇరు దేశాలు పరస్పర డిమాండ్లపై రాజీకి వస్తాయా? లేక ట్రంప్ హెచ్చరించినట్లుగా అమెరికా భారీ సైనిక చర్యకు దిగుతుందా? అనే అంశాలు రాబోయే రోజుల్లో కీలకంగా మారనున్నాయి. ట్రంప్ తాజా వ్యాఖ్యలు మాత్రం అమెరికా వద్ద సైనిక ప్రత్యామ్నాయం సిద్ధంగానే ఉందన్న సంకేతాన్ని ఇచ్చాయి.
