నీట్ పేపర్ లీక్ వ్యవహారాన్ని నిరసిస్తూ ఢిల్లీలో విద్యార్థులు చేపట్టిన ఆందోళనల సందర్భంగా పోలీసులు బలప్రయోగానికి పాల్పడ్డారన్న ఆరోపణలపై సుప్రీంకోర్టు సోమవారం కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. శాంతియుతంగా, చట్టబద్ధంగా నిరసన చేపట్టడం ప్రతి పౌరుడికీ రాజ్యాంగం కల్పించిన హక్కు అని స్పష్టం చేసింది. కేవలం ఒక ప్రాంతంలో ఆందోళన జరుగుతోందనే కారణంతో పోలీసులు వెంటనే లాఠీచార్జ్ లేదా ఇతర బలప్రయోగ చర్యలకు దిగడం సమర్థనీయం కాదని పేర్కొంది. నిరసనకారులు చట్టపరమైన పరిమితుల్లో శాంతియుతంగా వ్యవహరిస్తున్నప్పుడు వారి హక్కులను గౌరవించాల్సిన బాధ్యత అధికారులపై ఉంటుందని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది.
నీట్ పేపర్ లీక్, పరీక్షల నిర్వహణలో అవకతవకలు, విద్యార్థుల భవిష్యత్తుపై నెలకొన్న అనిశ్చితి వంటి అంశాలను నిరసిస్తూ దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో విద్యార్థులు, కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) ఆధ్వర్యంలో ‘సంసద్ చలో’ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించిన విషయం తెలిసిందే. ఈ సందర్భంగా పోలీసులు వ్యవహరించిన తీరుపై పలు ఆరోపణలు వెల్లువెత్తాయి. నిరసనకారులపై పోలీసులు బలప్రయోగం చేశారని, ఆందోళనను అడ్డుకునే క్రమంలో లాఠీచార్జ్ చేశారని ఆరోపిస్తూ కొందరు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు.
ఈ పిటిషన్లను ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్, జస్టిస్ జోయ్మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వి. మోహన్తో కూడిన ధర్మాసనం విచారించింది. పిటిషన్ల విచారణ సందర్భంగా నిరసనలకు సంబంధించిన అంశాలపై న్యాయస్థానం తన అభిప్రాయాలను వెల్లడించింది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో శాంతియుతంగా నిరసన తెలిపే హక్కు ఎంతో ముఖ్యమైనదని పేర్కొంది. ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు లేదా విధానాలపై ప్రజలు తమ అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేయడానికి రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన మార్గాల్లో ఆందోళనలు నిర్వహించవచ్చని తెలిపింది.
అయితే నిరసన హక్కు ఉన్నప్పటికీ, అది చట్టపరమైన పరిధిలోనే కొనసాగాలని సుప్రీంకోర్టు సూచించింది. ప్రజలకు నిరసన తెలిపే హక్కు ఉన్నట్లే, ప్రజా శాంతి, భద్రతను పరిరక్షించాల్సిన బాధ్యత కూడా ప్రభుత్వ యంత్రాంగంపై ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది. శాంతియుతంగా జరిగే ఆందోళనలను నియంత్రించే సమయంలో పోలీసులు అత్యంత సంయమనంతో వ్యవహరించాలని సూచించింది. పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడానికి అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవాల్సి వచ్చినప్పటికీ, అనవసరంగా బలప్రయోగం చేయడం సరైన పద్ధతి కాదని పేర్కొంది.
కేవలం ఒక నిరసన జరుగుతోందనే కారణంతో లాఠీచార్జ్కు దిగడం సమర్థనీయం కాదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. నిరసనకారులపై బలప్రయోగం చేయడానికి ముందు పరిస్థితుల తీవ్రతను అంచనా వేయాల్సిన అవసరం ఉందని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది. నిరసనకారులు హింసకు పాల్పడుతున్నారా? ప్రజా ఆస్తులకు నష్టం కలిగిస్తున్నారా? ప్రజా భద్రతకు ముప్పు ఏర్పడిందా? వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాతే పోలీసులు తదుపరి చర్యలు చేపట్టాలని సూచించినట్లు తెలుస్తోంది.
పోలీసులు తమ అధికార పరిధిని దాటి వ్యవహరించారనే ఆరోపణలు నిజమైతే, వాటిపై స్వతంత్రంగా దర్యాప్తు జరగాలని కూడా సుప్రీంకోర్టు సూచించింది. ప్రజలపై అధికారం వినియోగించే సమయంలో పోలీసులు చట్టానికి లోబడి వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉందని పేర్కొంది. నిరసనలను నియంత్రించేందుకు చేపట్టిన చర్యలు చట్టబద్ధమైనవేనా? అవసరానికి మించిన బలప్రయోగం జరిగిందా? అనే అంశాలను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంటే, నిష్పాక్షిక దర్యాప్తు ద్వారా వాస్తవాలను వెలుగులోకి తీసుకురావాలని సూచించింది.
దేశవ్యాప్తంగా జరిగే నిరసనల సమయంలో పోలీసులు అనుసరించే విధానంలో ఏకరూపత అవసరమని సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయపడటం కూడా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఒక్కో రాష్ట్రంలో, ఒక్కో ప్రాంతంలో నిరసనలను నియంత్రించేందుకు భిన్నమైన ప్రమాణాలు పాటించడం వల్ల వివాదాలు తలెత్తే అవకాశం ఉందని న్యాయస్థానం భావించినట్లు తెలుస్తోంది. శాంతియుత నిరసనలను ఎలా నిర్వహించాలి? ఎప్పుడు హెచ్చరికలు జారీ చేయాలి? ఎలాంటి పరిస్థితుల్లో బలప్రయోగం చేయాలి? వంటి అంశాలపై స్పష్టమైన, ఏకరీతి విధానం ఉండాల్సిన అవసరం ఉందని ధర్మాసనం సూచించింది.
నీట్ పేపర్ లీక్ అంశం దేశవ్యాప్తంగా విద్యార్థుల్లో తీవ్ర ఆందోళనకు కారణమైన నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యలు మరింత ప్రాధాన్యత పొందాయి. వైద్య విద్యలో ప్రవేశం కోసం నిర్వహించే నీట్ పరీక్షపై విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు అనేక సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు. పరీక్షల నిర్వహణ, ఫలితాలు, పేపర్ లీక్ ఆరోపణలు వంటి అంశాలపై నిరసనలు వెల్లువెత్తాయి. తమ భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన అంశంపై ప్రభుత్వం స్పష్టత ఇవ్వాలని విద్యార్థులు డిమాండ్ చేస్తున్నారు.
ఈ నేపథ్యంలో ఢిల్లీలో నిర్వహించిన ‘సంసద్ చలో’ కార్యక్రమం సందర్భంగా చోటుచేసుకున్న పోలీసు చర్యలు వివాదాస్పదమయ్యాయి. నిరసనకారుల వాదన ప్రకారం, తమ ఆందోళనను అణచివేసేందుకు పోలీసులు బలప్రయోగం చేశారని ఆరోపించారు. మరోవైపు, ప్రజా శాంతి, భద్రతను పరిరక్షించేందుకు పోలీసులు తమ విధుల్లో భాగంగా చర్యలు తీసుకున్నారని అధికారుల వాదన ఉండవచ్చు. ఈ రెండు వాదనల మధ్య వాస్తవాలను నిర్ధారించేందుకు నిష్పాక్షిక విచారణ అవసరమన్న అభిప్రాయం ఇప్పుడు ముందుకు వచ్చింది.
సుప్రీంకోర్టు తాజా వ్యాఖ్యలు కేవలం నీట్ నిరసనలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా దేశవ్యాప్తంగా జరిగే అన్ని శాంతియుత ఆందోళనలకు వర్తించే విస్తృత సూత్రాలను సూచిస్తున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసన అనేది ప్రజల అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసే ఒక ముఖ్యమైన మార్గమని, అదే సమయంలో ప్రజా శాంతి, భద్రతను కాపాడటం ప్రభుత్వ బాధ్యత అని న్యాయస్థానం వ్యాఖ్యల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత పాటించాల్సిన అవసరం ఉందని న్యాయ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
