గల్ఫ్ ప్రాంతంలో మార్చి నెలలో చోటుచేసుకున్న ఇరాన్ సైనిక విమానాల ప్రమాదానికి సంబంధించి నెలకొన్న ఉత్కంఠకు ఖతార్ తాజాగా స్పందించింది. ముగ్గురు ఇరాన్ సైనిక పైలట్లు తమ దేశ కస్టడీలో ఉన్నారంటూ ఇరాన్ వర్గాల నుంచి వచ్చిన ఆరోపణలను ఖతార్ తీవ్రంగా ఖండించింది. తమ వద్ద ఎలాంటి ఇరాన్ పైలట్లు లేరని, ప్రమాదం తర్వాత చేపట్టిన గాలింపు చర్యల్లో కేవలం ఒక పైలట్ మృతదేహాన్ని మాత్రమే గుర్తించామని ఖతార్ స్పష్టం చేసింది. ఈ మృతదేహాన్ని ఇరాన్కు అప్పగించేందుకు తాము ప్రయత్నించామని కూడా తెలిపింది.
మార్చి 2న ఇరాన్కు చెందిన రెండు సు-24 యుద్ధ విమానాలు ఖతార్ ప్రాంతంలో కూలిపోయిన ఘటన ఈ వివాదానికి కేంద్రంగా మారింది. ఆ సమయంలో ఖతార్ తన గగనతలంలోకి వచ్చిన ఇరాన్ విమానాలను అడ్డుకున్నట్లు, అవి హెచ్చరికలకు స్పందించలేదని పేర్కొంది. అనంతరం జరిగిన ఘటనలో విమానాలు కూలిపోవడంతో వాటిలో ఉన్న పైలట్ల ఆచూకీపై స్పష్టత లేకుండా పోయింది.
తాజాగా ఇరాన్ సాయుధ దళాల మిస్సింగ్ పర్సన్స్ కమిటీకి చెందిన అధికారి ముగ్గురు పైలట్లను ఖతార్ బలగాలు సజీవంగా పట్టుకున్నాయని ఆరోపించారు. ఈ పైలట్లను ఇరాన్కు అప్పగించాలని కోరుతూ అంతర్జాతీయ రెడ్క్రాస్ కమిటీ జోక్యం చేసుకోవాలని కూడా ఇరాన్ కోరినట్లు అంతర్జాతీయ వార్తా సంస్థలు వెల్లడించాయి. ఇరాన్ వాదన ప్రకారం, ఈ పైలట్లకు కుటుంబ సభ్యులతో లేదా ఇరాన్ అధికారులతో సంప్రదింపులు జరిపే అవకాశం కూడా కల్పించలేదని ఆరోపణలు వచ్చాయి.
అయితే ఈ ఆరోపణలను ఖతార్ పూర్తిగా తోసిపుచ్చింది. తమ దేశ భూభాగంలో కానీ, సముద్ర జలాల్లో కానీ ఎలాంటి ఇరాన్ పైలట్ సజీవంగా లేదా నిర్బంధంలో లేడని ఖతార్ వెల్లడించింది. ప్రమాదం తర్వాత విస్తృత స్థాయిలో సెర్చ్ అండ్ రెస్క్యూ ఆపరేషన్ చేపట్టామని, అందులో ఒక పైలట్ మృతదేహాన్ని మాత్రమే గుర్తించగలిగామని తెలిపింది. ఆ మృతదేహాన్ని ఇరాన్కు అప్పగించే అంశంపై దౌత్యపరమైన సంప్రదింపులకు తాము సిద్ధంగా ఉన్నామని ఖతార్ పేర్కొంది.
ఈ వ్యవహారంలో మరో కీలక అంశం ఇరాన్-ఖతార్ మధ్య సమాచార మార్పిడి. ప్రమాదం జరిగిన తర్వాత ఖతార్ అధికారులు ఇరాన్కు తమ గాలింపు చర్యల వివరాలను పరిశీలించేందుకు అవకాశం కల్పించేందుకు ప్రయత్నించారని చెబుతున్నారు. అయితే ఇరాన్ నుంచి తగిన స్పందన రాలేదని ఖతార్ ఆరోపించింది. మరోవైపు ఇరాన్ మాత్రం తమ దర్యాప్తు బృందాలను ఖతార్లోకి అనుమతించడం లేదని, దర్యాప్తు ప్రక్రియను ఆలస్యం చేస్తున్నారని ఆరోపించింది. దీంతో రెండు దేశాల ప్రకటనలు పరస్పరం విరుద్ధంగా మారాయి.
ఆదివారం కూడా ఇరాన్ సైనిక అధికారి ఖతార్పై తీవ్ర ఆరోపణలు చేశారు. ఇరాన్ వైమానిక దళం, వాస్తవాలను నిర్ధారించే ప్రత్యేక బృందం ఖతార్లోకి వెళ్లేందుకు అనుమతి కోసం నెలలుగా ఎదురుచూస్తున్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఖతార్ అధికారులు పదేపదే దర్యాప్తును ఆలస్యం చేస్తున్నారని ఆరోపిస్తూ, పైలట్ల ఆచూకీపై నిజానిజాలు వెలుగులోకి రావాలంటే అంతర్జాతీయ రెడ్క్రాస్ కమిటీ వెంటనే జోక్యం చేసుకోవాలని కోరారు.
మరోవైపు ఖతార్ మాత్రం తాము పైలట్లను నిర్బంధించామని వస్తున్న ప్రచారాన్ని తప్పుదోవ పట్టించే సమాచారంగా అభివర్ణించింది. ఈ ఆరోపణలు ప్రాంతీయంగా ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న సమయంలో రావడం పరిస్థితిని మరింత సున్నితంగా మార్చిందని ఖతార్ వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. ఇప్పటికే ఇరాన్, ఖతార్ మధ్య భద్రతాపరమైన పరిణామాలు తీవ్రంగా మారిన నేపథ్యంలో పైలట్ల వ్యవహారం రెండు దేశాల మధ్య దౌత్యపరమైన చర్చలకు మరో అంశంగా మారింది.
ఈ ఘటనకు సంబంధించిన నేపథ్యాన్ని పరిశీలిస్తే, మార్చి ప్రారంభంలో మధ్యప్రాచ్యంలో తీవ్ర సైనిక ఉద్రిక్తతలు నెలకొన్న సమయంలో ఇరాన్కు చెందిన సు-24 విమానాలు ఖతార్లోని అమెరికా సైనిక స్థావరాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయని అంతర్జాతీయ నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఖతార్ వైమానిక దళం ఆ విమానాలను అడ్డుకుని కూల్చివేసినట్లు సమాచారం. ఈ ఘటన అనంతరం విమానాల్లో ఉన్న సిబ్బంది పరిస్థితిపై భిన్నమైన కథనాలు వెలువడ్డాయి.
ఇప్పటి వరకు ఈ ఘటనకు సంబంధించి ఇరాన్, ఖతార్ వైపుల నుంచి వెలువడుతున్న ప్రకటనల్లో గణనీయమైన వ్యత్యాసం కనిపిస్తోంది. ఇరాన్ ముగ్గురు పైలట్లు సజీవంగా ఖతార్ కస్టడీలో ఉన్నారని చెబుతుండగా, ఖతార్ మాత్రం ఒక పైలట్ మృతదేహం మాత్రమే లభించిందని స్పష్టం చేస్తోంది. దీంతో అసలు ముగ్గురు పైలట్ల పరిస్థితి ఏమిటన్న ప్రశ్నకు ఇంకా పూర్తి సమాధానం లభించలేదు.
ఈ వివాదం కేవలం ఒక సైనిక ప్రమాదానికి సంబంధించిన అంశంగా కాకుండా ఇరాన్-ఖతార్ మధ్య దౌత్య సంబంధాలపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. ఒక దేశం సైనిక సిబ్బందిని మరొక దేశం నిర్బంధించిందన్న ఆరోపణలు సాధారణంగా అత్యంత సున్నితమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్యంలో ఇప్పటికే అనేక దేశాల మధ్య సైనిక ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న సమయంలో ఇలాంటి ఆరోపణలు మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటాయి.
ప్రస్తుతం ఇరాన్ తన దర్యాప్తు బృందాలను ఖతార్లోకి అనుమతించాలని కోరుతోంది. ఖతార్ మాత్రం తమ వద్ద ఎవరూ నిర్బంధంలో లేరని స్పష్టం చేస్తోంది. దీంతో ఈ వ్యవహారంలో తదుపరి పరిణామాలు అంతర్జాతీయ సమాజం దృష్టిని ఆకర్షించే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా అంతర్జాతీయ రెడ్క్రాస్ వంటి సంస్థలు ఈ వ్యవహారంలో జోక్యం చేసుకుంటే పైలట్ల ఆచూకీ, ప్రమాదం జరిగిన సమయంలో అసలు ఏం జరిగిందన్న అంశాలపై మరింత స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది.
