భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో)లో కీలక అంతరిక్ష ప్రాజెక్టులపై పనిచేస్తున్న శాస్త్రవేత్తలు వరుసగా రాజీనామాలు చేస్తున్నారనే నివేదికల నేపథ్యంలో కేంద్ర అంతరిక్ష శాఖ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. దేశ ప్రతిష్ఠాత్మక అంతరిక్ష కార్యక్రమాలైన గగన్యాన్తో పాటు ఇతర ప్రధాన మిషన్లలో విధులు నిర్వహిస్తున్న శాస్త్ర, సాంకేతిక సిబ్బంది రాజీనామాలు, స్వచ్ఛంద పదవీ విరమణ (వీఆర్ఎస్) దరఖాస్తులపై మరింత కఠినమైన విధానాన్ని అమల్లోకి తీసుకొచ్చింది. ఈ చర్యతో కీలక ప్రాజెక్టులపై నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బంది కొనసాగింపును నిర్ధారించాలని కేంద్రం భావిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది.
జులై 14న అంతరిక్ష శాఖ జారీ చేసిన అంతర్గత మెమో ప్రకారం, గగన్యాన్ మరియు ఇతర కీలక ప్రాజెక్టుల్లో పనిచేస్తున్న గ్రూప్-ఏ శాస్త్ర, సాంకేతిక సిబ్బంది సమర్పించే రాజీనామాలు లేదా స్వచ్ఛంద పదవీ విరమణ దరఖాస్తులను ఇకపై సాధారణ పద్ధతిలో ఆమోదించరాదని స్పష్టం చేసింది. సంబంధిత ప్రాజెక్టులు పూర్తయ్యే వరకు ఇలాంటి దరఖాస్తులను ఆయా కేంద్రాల డైరెక్టర్లు నేరుగా ఆమోదించకుండా, తమ సిఫార్సులతో పాటు అంతరిక్ష శాఖకు పంపాలని ఆదేశించింది. ఈ దరఖాస్తులపై తుది నిర్ణయం కేంద్ర అంతరిక్ష శాఖ లేదా సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖ తీసుకోనుంది.
అంతరిక్ష రంగంలో అత్యంత క్లిష్టమైన, సుదీర్ఘకాలం కొనసాగే ప్రాజెక్టుల్లో అనుభవజ్ఞులైన శాస్త్రవేత్తల పాత్ర కీలకమైనది. ఒక ప్రాజెక్టు మధ్యలో కీలక సిబ్బంది వైదొలిగితే పరిశోధన, సాంకేతిక అభివృద్ధి, ప్రయోగాల షెడ్యూల్పై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ నేపథ్యంలోనే కేంద్రం కొత్త మార్గదర్శకాలను రూపొందించినట్లు విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
ఇటీవలి కాలంలో ఇస్రోలో రాజీనామాల సంఖ్య పెరిగిన విషయాన్ని అంతరిక్ష శాఖ పరోక్షంగా గుర్తించినప్పటికీ, ఎంతమంది ఉద్యోగులు సంస్థను వీడారనే విషయంపై అధికారిక గణాంకాలను వెల్లడించలేదు. అయితే పలు మీడియా కథనాల్లో వచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, గత కొంతకాలంలో గణనీయ సంఖ్యలో శాస్త్రవేత్తలు ఇస్రోను వీడినట్లు తెలుస్తోంది.
‘టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా’ ప్రచురించిన కథనం ప్రకారం, ఇస్రో నుంచి సుమారు 100 నుంచి 120 మంది వరకు శాస్త్రవేత్తలు, సాంకేతిక నిపుణులు రాజీనామా చేసినట్లు వర్గాలను ఉటంకిస్తూ పేర్కొంది. అందులో యూ.ఆర్. రావు శాటిలైట్ సెంటర్ (URSC) నుంచి సుమారు 80 మంది, విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ (VSSC) నుంచి కనీసం 20 మంది వరకు ఉన్నట్లు నివేదిక తెలిపింది. (ఈ సంఖ్యలను అంతరిక్ష శాఖ అధికారికంగా ధృవీకరించలేదు.)
అదేవిధంగా, ఎల్వీఎం-3 (LVM3) ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్ విక్టర్ జోసెఫ్, స్పాడెక్స్ (SpaDeX) ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్తో పాటు చంద్రయాన్-3 మిషన్లో కీలక పాత్ర పోషించిన ఓ యువ శాస్త్రవేత్త కూడా రాజీనామా చేసినట్లు మీడియా కథనాలు పేర్కొన్నాయి. అయితే ఈ వివరాలపై ఇస్రో నుంచి అధికారిక ప్రకటన వెలువడలేదు.
భారత అంతరిక్ష రంగంలో గగన్యాన్ మిషన్ అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమంగా పరిగణించబడుతోంది. భారతీయ వ్యోమగాములను స్వదేశీ సాంకేతికతతో అంతరిక్షంలోకి పంపే ఈ ప్రాజెక్టు విజయవంతం కావడం దేశానికి ఎంతో కీలకం. అలాగే చంద్రయాన్, ఆదిత్య-ఎల్1, స్పాడెక్స్, నెక్స్ట్ జనరేషన్ లాంచ్ వెహికల్ వంటి పలు ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమాలు కూడా ప్రస్తుతం వివిధ దశల్లో కొనసాగుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో అనుభవజ్ఞులైన శాస్త్రవేత్తల కొనసాగింపు అత్యంత అవసరమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
అంతరిక్ష రంగంలో ప్రభుత్వ సంస్థల నుంచి ప్రైవేటు రంగానికి నిపుణుల మార్పిడి కూడా ఇటీవల పెరుగుతున్న ధోరణిగా కనిపిస్తోంది. భారత అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేటు సంస్థలకు అవకాశాలు విస్తరించడం, అధిక వేతనాలు, పరిశోధన అవకాశాలు వంటి కారణాలతో కొంతమంది నిపుణులు ఇతర రంగాలవైపు వెళ్తున్నారని పరిశ్రమ వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. అయితే ఈ అంశాలపై ఇస్రో లేదా కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా స్పందించలేదు.
