రక్షణ రంగంలో స్వావలంబన సాధించాలన్న ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా భారత్ మరో కీలక మైలురాయిని అధిగమించింది. దేశీయ రక్షణ సాంకేతికత అభివృద్ధిలో భాగంగా రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి సంస్థ (డీఆర్డీఓ) స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో రూపొందించిన తొలి ‘ఎక్స్పెండబుల్ టర్బోజెట్ ఇంజిన్’ విజయవంతంగా ఆవిష్కృతమైంది. 350 కేజీల థ్రస్ట్ క్లాస్కు చెందిన ఈ ఇంజిన్.. భవిష్యత్తులో క్షిపణులు, మానవరహిత వైమానిక వాహనాల (UAV) తయారీలో భారత్ స్వావలంబనకు కీలకమైన ముందడుగుగా భావిస్తున్నారు.
ఈ ప్రాజెక్టులో ప్రభుత్వ రక్షణ పరిశోధనా సంస్థతో పాటు దేశీయ ప్రైవేట్ పరిశ్రమ భాగస్వామ్యం కావడం మరో ప్రత్యేకతగా నిలిచింది. బెంగళూరులోని డీఆర్డీఓ అనుబంధ సంస్థ గ్యాస్ టర్బైన్ రీసెర్చ్ ఎస్టాబ్లిష్మెంట్ (GTRE) ఈ ఇంజిన్ను డిజైన్ చేయగా.. హైదరాబాద్కు చెందిన ఆజాద్ ఇంజినీరింగ్ సంస్థ ఇండస్ట్రీ పార్ట్నర్గా నిర్మాణం, అసెంబ్లీ బాధ్యతలను చేపట్టింది. అత్యంత స్వల్ప వ్యవధిలో ఈ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయడం ద్వారా దేశీయ రక్షణ తయారీ సామర్థ్యాన్ని ఆ సంస్థ చాటింది. కేవలం 24 నెలల్లోనే ఇంజిన్ నిర్మాణం, అసెంబ్లీ ప్రక్రియను పూర్తి చేసి.. జులై 22న డీఆర్డీఓ ఉన్నతాధికారులకు అందజేసింది.
ఎక్స్పెండబుల్ టర్బోజెట్ ఇంజిన్లు ప్రధానంగా ఒకసారి వినియోగించే లేదా పరిమిత కాలం ఆపరేషన్కు ఉద్దేశించిన వైమానిక వ్యవస్థల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ముఖ్యంగా క్షిపణి వ్యవస్థలు, మానవరహిత వైమానిక వాహనాలు వంటి రంగాల్లో ఇలాంటి ఇంజిన్ల అవసరం ఉంటుంది.తాజాగా డీఆర్డీఓ ఆధ్వర్యంలో అభివృద్ధి చేసిన ఇంజిన్ 350 కేజీల థ్రస్ట్ క్లాస్కు చెందినది. దేశ రక్షణ అవసరాలకు అనుగుణంగా స్వదేశీ సాంకేతికతతో ఇలాంటి ఇంజిన్ను రూపొందించడం భారత ఏరోస్పేస్, రక్షణ సాంకేతిక రంగాలకు కీలక విజయంగా భావిస్తున్నారు.
ఇప్పటివరకు అధునాతన రక్షణ వ్యవస్థల తయారీలో కొన్ని కీలక భాగాల కోసం విదేశీ సాంకేతికత లేదా దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితులు ఉండేవి. ఇంజిన్ సాంకేతికత అనేది రక్షణ, ఏరోస్పేస్ రంగాల్లో అత్యంత క్లిష్టమైన విభాగాల్లో ఒకటి. ఈ నేపథ్యంలో దేశీయంగా ఇలాంటి ఇంజిన్ను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా భారత్ తన సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని మరోసారి నిరూపించుకుంది.ఈ స్వదేశీ ఇంజిన్ భవిష్యత్తులో క్షిపణులు, మానవరహిత వైమానిక వాహనాల తయారీలో కీలకంగా ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది. ఆధునిక యుద్ధ వ్యవస్థల్లో క్షిపణులు, డ్రోన్లు, యూఏవీల ప్రాధాన్యం రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. వీటి పనితీరు, పరిధి, వేగం వంటి అంశాల్లో ఇంజిన్ అత్యంత కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
ముఖ్యంగా సుదూర లక్ష్యాలను ఛేదించే క్షిపణులు, ఎక్కువ సమయం గగనతలంలో ప్రయాణించే యూఏవీలకు సమర్థమైన ఇంజిన్ అవసరం ఉంటుంది. ఇలాంటి వ్యవస్థలకు అవసరమైన ఇంజిన్ సాంకేతికతను దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసుకోవడం ద్వారా భారత్ రక్షణ ఉత్పత్తుల్లో స్వావలంబన దిశగా మరింత ముందుకు వెళ్లే అవకాశం ఉంది.దేశ భద్రతకు సంబంధించిన కీలక సాంకేతికత విషయంలో విదేశీ సరఫరాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం వ్యూహాత్మకంగా కూడా ఎంతో ముఖ్యమైన అంశం. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సరఫరా వ్యవస్థల్లో అంతరాయం ఏర్పడకుండా.. దేశీయంగా అవసరమైన సాంకేతికత, భాగాలను తయారు చేసుకునే సామర్థ్యం ఉండటం రక్షణ రంగానికి ఎంతో ప్రయోజనకరం.
ఈ ప్రాజెక్టు విజయానికి డీఆర్డీఓ అనుబంధ సంస్థ జీటీఆర్ఈతో పాటు ప్రైవేట్ పరిశ్రమ భాగస్వామ్యం కీలకంగా నిలిచింది. బెంగళూరులోని జీటీఆర్ఈ ఇంజిన్ డిజైన్ను రూపొందించగా.. హైదరాబాద్కు చెందిన ఆజాద్ ఇంజినీరింగ్ నిర్మాణం, అసెంబ్లీ బాధ్యతలను చేపట్టింది.రక్షణ రంగంలో ప్రభుత్వ పరిశోధనా సంస్థలు, ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు కలిసి పనిచేస్తే సాంకేతిక అభివృద్ధి మరింత వేగంగా జరుగుతుందనే దానికి ఈ ప్రాజెక్టు ఉదాహరణగా నిలిచింది. దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన సాంకేతికతను వేగంగా ఉత్పత్తి స్థాయికి తీసుకురావడంలో పరిశ్రమ భాగస్వామ్యం కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని రక్షణ రంగ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
ఈ ప్రాజెక్టులో మరో ప్రత్యేకత దాని వేగవంతమైన అమలు. కేవలం 24 నెలల వ్యవధిలోనే ఆజాద్ ఇంజినీరింగ్ సంస్థ ఇంజిన్ నిర్మాణం, అసెంబ్లీ ప్రక్రియలను పూర్తి చేసింది.జులై 22న ఈ ఇంజిన్ను డీఆర్డీఓ ఉన్నతాధికారులకు అధికారికంగా అందజేశారు. ఆజాద్ ఇంజినీరింగ్ సీఈఓ రాకేష్ చోప్దార్ చేతుల మీదుగా ఇంజిన్ను డీఆర్డీఓ ఏరోనాటికల్ సిస్టమ్స్ డైరెక్టర్ జనరల్ డాక్టర్ కె. రాజలక్ష్మి మేనన్, జీటీఆర్ఈ డైరెక్టర్ డాక్టర్ ఎస్.వి. రమణమూర్తి స్వీకరించారు.ఈ సందర్భంగా ప్రాజెక్టుతో సంబంధం ఉన్న శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజినీర్లు, సాంకేతిక నిపుణుల కృషిని అభినందించినట్లు తెలుస్తోంది. తక్కువ వ్యవధిలో క్లిష్టమైన ఇంజిన్ తయారీ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయడం భారత రక్షణ తయారీ రంగంలో పెరుగుతున్న సామర్థ్యానికి నిదర్శనంగా నిలిచింది.
భారత్ రక్షణ రంగంలో దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి.. దేశీయంగా రక్షణ పరికరాలు, ఆయుధ వ్యవస్థలు, కీలక సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేయడంపై గత కొన్నేళ్లుగా ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తోంది. ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ కార్యక్రమంలో భాగంగా స్వదేశీ డిజైన్, అభివృద్ధి, తయారీకి ప్రాధాన్యత పెరుగుతోంది.క్షిపణులు, యూఏవీలు, యుద్ధ విమానాలు వంటి అధునాతన రక్షణ వ్యవస్థల్లో ఇంజిన్లు అత్యంత కీలకమైన భాగాలు. ఇలాంటి సాంకేతికతను దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా భారత్ రక్షణ రంగంలో మరింత స్వయం సమృద్ధి సాధించే అవకాశం ఉంది.ఈ ఇంజిన్ అభివృద్ధి కేవలం ఒక ఉత్పత్తి ఆవిష్కరణగా మాత్రమే కాకుండా.. దేశీయ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, పరిశోధన సామర్థ్యం, తయారీ రంగం మధ్య సమన్వయానికి ప్రతీకగా కూడా నిలుస్తోంది.
భారత్లో రక్షణ తయారీ రంగాన్ని విస్తరించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ సంస్థలకు కూడా అవకాశాలు కల్పిస్తోంది. డీఆర్డీఓ వంటి సంస్థలు అభివృద్ధి చేసే సాంకేతికతను పరిశ్రమ భాగస్వాముల ద్వారా ఉత్పత్తి స్థాయికి తీసుకురావడం వల్ల దేశీయ రక్షణ తయారీ వ్యవస్థ మరింత బలపడే అవకాశం ఉంది.ఆజాద్ ఇంజినీరింగ్ వంటి సంస్థలు రక్షణ రంగంలో కీలకమైన భాగాల తయారీలో భాగస్వామ్యం కావడం ద్వారా దేశీయ పరిశ్రమలకు కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడుతున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఇలాంటి భాగస్వామ్యాలు మరింత పెరిగితే.. భారత్ రక్షణ ఉత్పత్తుల తయారీ కేంద్రంగా ఎదిగే అవకాశాలు మెరుగుపడతాయి.
అదే సమయంలో దేశీయంగా తయారయ్యే రక్షణ ఉత్పత్తులకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో కూడా అవకాశాలు లభించే అవకాశం ఉంది. సాంకేతిక సామర్థ్యం, నాణ్యత, విశ్వసనీయతను నిరూపించగలిగితే.. భారత రక్షణ పరిశ్రమ ఎగుమతుల్లోనూ కీలక పాత్ర పోషించగలదని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
ప్రస్తుత యుద్ధ పరిస్థితుల్లో సాంకేతికత ప్రాధాన్యం విపరీతంగా పెరిగింది. డ్రోన్లు, యూఏవీలు, క్షిపణులు, కృత్రిమ మేధ ఆధారిత వ్యవస్థలు భవిష్యత్తు యుద్ధాల్లో కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి. వీటి తయారీలో అవసరమైన ప్రొపల్షన్ సాంకేతికతపై దేశీయ నియంత్రణ ఉండటం వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో ముఖ్యమైనది.ఈ నేపథ్యంలో డీఆర్డీఓ అభివృద్ధి చేసిన ఎక్స్పెండబుల్ టర్బోజెట్ ఇంజిన్ భవిష్యత్తులో మరిన్ని స్వదేశీ రక్షణ వ్యవస్థలకు ఉపయోగపడే సాంకేతిక పునాదిగా మారే అవకాశం ఉంది. ఈ రంగంలో మరింత పరిశోధన, అభివృద్ధి జరిగితే అధిక సామర్థ్యం కలిగిన ఇంజిన్లను దేశీయంగా రూపొందించే దిశగా భారత్ ముందుకు సాగవచ్చు.
