- న్యాయ విద్యావేత్తలతో సుప్రీంకోర్టుకు మరింత వైవిధ్యం.
- 76 ఏళ్లుగా కేవలం హైకోర్టు జడ్జీలు, న్యాయవాదులకే అవకాశం దక్కుతోందని వ్యాఖ్య
భారత న్యాయవ్యవస్థలో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామక విధానంపై మరోసారి చర్చకు దారితీసే కీలక వ్యాఖ్యలు వెలువడ్డాయి. రాజ్యాంగంలో స్పష్టమైన నిబంధనలు ఉన్నప్పటికీ, గత 76 ఏళ్లుగా న్యాయశాస్త్రంలో విశేష పరిజ్ఞానం కలిగిన ఒక్క స్వచ్ఛమైన న్యాయ విద్యావేత్తను కూడా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమించకపోవడం ఆలోచించాల్సిన విషయమని సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ఉజ్జల్ భూయాన్ అభిప్రాయపడ్డారు. ఢిల్లీలోని నేషనల్ లా యూనివర్సిటీ (ఎన్ఎల్యూ) 13వ స్నాతకోత్సవంలో పాల్గొన్న ఆయన ఈ అంశాన్ని ప్రస్తావించారు. న్యాయవ్యవస్థలోకి వివిధ రంగాల నుంచి ప్రతిభావంతులు రావడం వల్ల అత్యున్నత న్యాయస్థానం మరింత వైవిధ్యభరితంగా, సమర్థవంతంగా మారే అవకాశం ఉంటుందని ఆయన పేర్కొన్నారు.
సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకానికి సంబంధించి రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 124(3)లో అర్హతలకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయని జస్టిస్ భూయాన్ గుర్తుచేశారు. అందులోని నిబంధనల ప్రకారం న్యాయరంగంలో ప్రత్యేక పరిజ్ఞానం కలిగిన వ్యక్తులకు కూడా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే అవకాశం ఉందనే విషయాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు. అయితే రాజ్యాంగం అవకాశం కల్పించినప్పటికీ, ఆచరణలో ఇప్పటివరకు ఆ మార్గాన్ని ఉపయోగించలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఈ అంశం న్యాయవ్యవస్థ నియామక విధానంపై విస్తృత చర్చకు దారితీసే అవకాశం ఉంది.
భారతదేశంలో సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటైనప్పటి నుంచి న్యాయమూర్తుల నియామకంలో ప్రధానంగా రెండు వర్గాల వారికి ప్రాధాన్యత లభిస్తూ వస్తోందని జస్టిస్ భూయాన్ వివరించారు. ఒకవైపు హైకోర్టుల్లో న్యాయమూర్తులుగా పనిచేసిన వారు సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి పొందుతుండగా, మరోవైపు సుదీర్ఘకాలం న్యాయవాద వృత్తిలో కొనసాగిన ప్రముఖులను బార్ నుంచి నేరుగా అత్యున్నత న్యాయస్థానానికి ఎంపిక చేసిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. అయితే ఈ రెండు వర్గాలకు భిన్నంగా న్యాయశాస్త్ర బోధన, పరిశోధన, అకడమిక్ రంగంలో విశేష కృషి చేసిన న్యాయ విద్యావేత్తలను సుప్రీంకోర్టు బెంచ్లోకి తీసుకురాలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.
న్యాయ విద్యావేత్తలకు సుప్రీంకోర్టులో అవకాశం కల్పిస్తే న్యాయనిర్ణయ ప్రక్రియలో కొత్త దృక్పథాలు చేరే అవకాశం ఉంటుందని జస్టిస్ భూయాన్ అభిప్రాయపడ్డారు. న్యాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు, విద్యా రంగంలో సంవత్సరాల పాటు రాజ్యాంగం, న్యాయ సిద్ధాంతాలు, అంతర్జాతీయ న్యాయవ్యవస్థ, మానవ హక్కులు, న్యాయ తత్వశాస్త్రం వంటి అంశాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసిన నిపుణులు ఉన్నారని ఆయన పేర్కొన్నారు. అలాంటి వారిలో ప్రతిభావంతులను న్యాయమూర్తులుగా ఎంపిక చేయడం ద్వారా అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో భిన్నమైన అనుభవాలు, దృక్పథాలు ప్రతిబింబించే అవకాశం ఉంటుందని తెలిపారు.
సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు దేశంలోని చట్టపరమైన వ్యవస్థపై మాత్రమే కాకుండా సమాజంలోని అనేక రంగాలపై ప్రభావం చూపుతుంటాయి. రాజ్యాంగపరమైన అంశాల నుంచి వ్యక్తిగత హక్కులు, పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం, సాంకేతికత వంటి విభిన్న రంగాలకు సంబంధించిన కేసులు అత్యున్నత న్యాయస్థానం ముందుకు వస్తుంటాయి. ఇలాంటి సంక్లిష్టమైన అంశాలను పరిష్కరించేందుకు విభిన్న అనుభవాలు, నైపుణ్యాలు కలిగిన న్యాయమూర్తులు ఉండటం న్యాయవ్యవస్థకు ప్రయోజనకరంగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.
న్యాయ విద్యావేత్తల ప్రధాన బలం న్యాయ సిద్ధాంతాలు, పరిశోధన, చట్టాల పరిణామం, రాజ్యాంగ చరిత్ర వంటి అంశాలపై లోతైన అవగాహనగా ఉంటుంది. వారు తరచుగా న్యాయ వ్యవస్థలోని లోపాలు, చట్టాల ప్రభావం, ఇతర దేశాల న్యాయ విధానాలను అధ్యయనం చేస్తుంటారు. ఈ అకడమిక్ అనుభవం న్యాయస్థానంలో కేసులను పరిశీలించే సమయంలో భిన్నమైన కోణాలను అందించగలదని జస్టిస్ భూయాన్ అభిప్రాయం వ్యక్తం చేశారు.
అయితే న్యాయ విద్యావేత్తను న్యాయమూర్తిగా నియమించడం అనేది కేవలం అకడమిక్ ప్రతిభ ఆధారంగా జరిగే ప్రక్రియ కాకుండా, న్యాయస్థానంలో కేసుల విచారణ, వాదనలు వినడం, సాక్ష్యాలను పరిశీలించడం, న్యాయపరమైన ప్రక్రియలను నిర్వహించడం వంటి ప్రాక్టికల్ అనుభవం కూడా అవసరమనే వాదన ఉంది. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి పదవికి అత్యున్నత స్థాయి న్యాయ పరిజ్ఞానంతో పాటు న్యాయ ప్రక్రియపై అనుభవం అవసరమని పలువురు న్యాయ నిపుణులు భావిస్తారు. ఈ నేపథ్యంలో జస్టిస్ భూయాన్ వ్యాఖ్యలు భవిష్యత్తులో న్యాయమూర్తుల ఎంపికకు సంబంధించి చర్చను మరింత విస్తృతం చేసే అవకాశం ఉంది.
