భారతదేశంలో ఒక్కో నగరానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంటుంది. కొన్ని నగరాలు తమ చారిత్రక వారసత్వంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందితే.. మరికొన్ని ప్రకృతి అందాలతో పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయి. ఇంకొన్ని నగరాలు ప్రకృతి, చరిత్ర, శిల్పకళ కలయికతో ప్రత్యేకమైన గుర్తింపును సొంతం చేసుకుంటాయి. అలాంటి అద్భుతమైన నగరాల్లో రాజస్థాన్లోని జైసల్మేర్ ఒకటి. ఎడారి ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ నగరాన్ని **‘గోల్డెన్ సిటీ ఆఫ్ ఇండియా’**గా పిలుస్తారు. అయితే ఈ నగరానికి ఆ పేరు రావడానికి బంగారు గనులు కారణం కాదు. ఇక్కడ అపారమైన బంగారం నిల్వలు ఉండటం వల్ల కూడా ఈ పేరు రాలేదు. నగరంలోని నిర్మాణాలు, వాటిపై పడే సూర్యకిరణాలు సృష్టించే అద్భుత దృశ్యమే జైసల్మేర్కు ఈ అరుదైన బిరుదును తీసుకొచ్చింది.
రాజస్థాన్లోని థార్ ఎడారి ప్రాంతంలో ఉన్న జైసల్మేర్ శతాబ్దాల చరిత్రను తనలో దాచుకున్న నగరం. ఒకప్పుడు రాజులు, మహారాజులు పాలించిన ఈ ప్రాంతం.. నేటికీ తన చారిత్రక వైభవాన్ని కాపాడుకుంటోంది. ఎడారి మధ్యలో నిర్మితమైన ఈ నగరంలోని పురాతన కోటలు, రాజభవనాలు, హవేలీలు, ఆలయాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రత్యేకమైన నిర్మాణ శైలితో రూపొందిన ఈ కట్టడాలు జైసల్మేర్ నగరానికి ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని అందిస్తున్నాయి.
జైసల్మేర్ను ‘గోల్డెన్ సిటీ’గా పిలవడానికి ప్రధాన కారణం అక్కడ విస్తారంగా లభించే పసుపు రంగు ఇసుకరాయి. ఈ ప్రాంతంలో లభించే ప్రత్యేకమైన ఇసుకరాయిని శతాబ్దాలుగా నిర్మాణాల్లో ఉపయోగిస్తున్నారు. జైసల్మేర్ కోట నుంచి పాత రాజభవనాల వరకు.. నగరంలోని అనేక చారిత్రక కట్టడాలు ఇదే రాయితో నిర్మించబడ్డాయి. ఈ రాయి సహజంగా పసుపు, బంగారు రంగు ఛాయలను కలిగి ఉంటుంది.
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం సమయంలో ఈ నగర అందం మరింత ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. ఉదయం సూర్యకిరణాలు నగరంలోని పసుపు రంగు ఇసుకరాయి కట్టడాలపై పడినప్పుడు అవి బంగారు వర్ణంలో మెరిసిపోతాయి. అలాగే సాయంత్రం సూర్యుడు అస్తమించే సమయంలో కూడా కట్టడాలపై పడే కాంతి వాటికి అద్భుతమైన బంగారు రంగును ఇస్తుంది. దూరం నుంచి చూస్తే నగరం మొత్తం బంగారంతో నిర్మించినట్టుగా కనిపిస్తుంది. ఈ అరుదైన దృశ్యమే జైసల్మేర్ను ‘గోల్డెన్ సిటీ’గా ప్రపంచానికి పరిచయం చేసింది.
జైసల్మేర్ నగరానికి ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలిచే చారిత్రక నిర్మాణాల్లో జైసల్మేర్ కోట ప్రత్యేకమైనది. ఎడారి ప్రాంతంలో ఎత్తుగా కనిపించే ఈ కోట నగర చరిత్రకు ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. కోట నిర్మాణంలోనూ అదే పసుపు రంగు ఇసుకరాయిని ఉపయోగించడంతో సూర్యకాంతి పడినప్పుడు అది బంగారు రంగులో మెరుస్తుంది. అందుకే ఈ కోటను చూసేందుకు దేశ, విదేశాల నుంచి పెద్ద సంఖ్యలో పర్యాటకులు తరలివస్తుంటారు.
కేవలం కోట మాత్రమే కాకుండా.. జైసల్మేర్లోని హవేలీలు కూడా ప్రత్యేకమైన శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. రాతిపై అద్భుతమైన చెక్కుళ్లు, సున్నితమైన డిజైన్లు, అందమైన కిటికీలు, జాలీ పనితనం వంటి అంశాలు ఈ హవేలీల నిర్మాణంలో కనిపిస్తాయి. ఒకప్పుడు సంపన్న వ్యాపార కుటుంబాలు నిర్మించిన ఈ భవనాలు.. నేటికీ నగర చారిత్రక వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. పసుపు రంగు రాతితో నిర్మించిన ఈ హవేలీలు కూడా సూర్యకాంతిలో బంగారు వర్ణంలో మెరుస్తూ కనిపిస్తాయి.
జైసల్మేర్ నగర ప్రత్యేకత కేవలం నిర్మాణాల్లోనే లేదు. ఎడారి జీవన విధానం, స్థానిక సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు కూడా పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయి. రాజస్థానీ జానపద సంగీతం, నృత్యాలు, సంప్రదాయ దుస్తులు, స్థానిక ఆహారపు రుచులు ఈ ప్రాంత పర్యాటక అనుభవాన్ని మరింత ప్రత్యేకంగా మారుస్తాయి. ఎడారి ప్రాంతంలో ఒంటె సఫారీ వంటి అనుభవాలు కూడా పర్యాటకులకు ఎంతో ఆసక్తిని కలిగిస్తాయి.
థార్ ఎడారి నేపథ్యంలో జైసల్మేర్ నగరం ప్రకృతి, చరిత్ర, శిల్పకళల అద్భుత సమ్మేళనంగా నిలుస్తోంది. ఒకవైపు విస్తారమైన ఇసుక దిబ్బలు.. మరోవైపు శతాబ్దాల నాటి కోటలు, హవేలీలు.. మధ్యలో పసుపు రంగు రాతితో నిర్మించిన నగరం.. ఇవన్నీ కలిసి జైసల్మేర్కు ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇచ్చాయి. ముఖ్యంగా సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ సమయాల్లో నగరాన్ని వీక్షించడం పర్యాటకులకు మరచిపోలేని అనుభూతిని అందిస్తుంది.
శతాబ్దాల చరిత్రను తనలో దాచుకున్నప్పటికీ.. జైసల్మేర్ ఇప్పటికీ ఆధునిక పర్యాటక ప్రపంచంలో తన ప్రత్యేక స్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంది. చరిత్రను ఇష్టపడేవారు, శిల్పకళను ఆస్వాదించేవారు, ఎడారి అందాలను చూడాలనుకునేవారు ఈ నగరాన్ని సందర్శించేందుకు ఆసక్తి చూపుతున్నారు. అందుకే ప్రతి ఏడాది దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచే కాకుండా ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల నుంచి పర్యాటకులు జైసల్మేర్కు వస్తుంటారు.
మొత్తంగా చూస్తే.. జైసల్మేర్కు ‘గోల్డెన్ సిటీ’ అనే పేరు వెనుక ఉన్న అసలు కారణం బంగారం కాదు.. అక్కడి పసుపు రంగు ఇసుకరాయి, దానిపై పడే సూర్యకిరణాలు సృష్టించే అద్భుతమైన బంగారు కాంతి. ప్రకృతి అందాలు, చారిత్రక వైభవం, అద్భుతమైన శిల్పకళ కలిసి ఈ నగరానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి. అందుకే బంగారు గనులు లేకపోయినా.. సూర్యకాంతిలో బంగారంలా మెరిసే ఈ ఎడారి నగరం **‘గోల్డెన్ సిటీ ఆఫ్ ఇండియా’**గా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.
