దేశంలో నకిలీ కరెన్సీ చలామణిని అరికట్టేందుకు భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (ఆర్బీఐ) మరో కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. నకిలీ నోట్లను గుర్తించే ప్రక్రియను మరింత పటిష్టం చేయడంతో పాటు, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ద్వారా నకిలీ కరెన్సీ చలామణి కాకుండా నిరోధించేందుకు కొత్త మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. ముఖ్యంగా పొరుగు దేశాలతో అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు పంచుకుంటున్న జిల్లాల్లోని అన్ని బ్యాంకు శాఖల్లో నోట్ల ప్రామాణికతను పరిశీలించే అథెంటికేషన్ యంత్రాలు, నోట్లను వేరు చేసి క్రమబద్ధీకరించే సార్టింగ్ యంత్రాలను తప్పనిసరిగా ఏర్పాటు చేయాలని బ్యాంకులను ఆదేశించింది.
నకిలీ కరెన్సీకి సంబంధించిన అంశాలను ఆర్బీఐ చాలా సీరియస్గా పరిగణిస్తోంది. దేశంలో నకిలీ నోట్ల చలామణిని అడ్డుకోవడంలో బ్యాంకుల పాత్ర అత్యంత కీలకమని భావిస్తున్న ఆర్బీఐ.. నోట్ల తనిఖీ ప్రక్రియలో ఎలాంటి నిర్లక్ష్యానికి తావులేకుండా చర్యలు చేపడుతోంది. కొన్ని బ్యాంకుల్లో నకిలీ నోట్లను గుర్తించే ప్రక్రియ ఆశించిన స్థాయిలో సమర్థవంతంగా లేదని గుర్తించిన నేపథ్యంలో తాజాగా ఈ కొత్త సర్క్యులర్ను జారీ చేసినట్లు తెలుస్తోంది.
ఆర్బీఐ తాజా ఆదేశాల ప్రకారం సరిహద్దు జిల్లాల్లో పనిచేస్తున్న అన్ని బ్యాంకు శాఖలు నోట్ల ప్రామాణికతను నిర్ధారించే యంత్రాలను అందుబాటులో ఉంచుకోవాల్సి ఉంటుంది. బ్యాంకులకు నగదు రూపంలో వచ్చే ప్రతి నోటును యంత్రాల సహాయంతో తప్పనిసరిగా తనిఖీ చేయాల్సి ఉంటుంది. నోటు అసలైనదా లేదా నకిలీదా అనే విషయాన్ని నిర్ధారించిన తర్వాతే దానిని తదుపరి నగదు లావాదేవీల్లోకి అనుమతించాలని ఆర్బీఐ స్పష్టం చేసింది.
బ్యాంకుల్లో నగదు డిపాజిట్ చేసే సమయంలో లేదా ఇతర మార్గాల్లో బ్యాంకుకు చేరే ప్రతి నోటును నిర్దేశిత ప్రక్రియ ప్రకారం తనిఖీ చేయాలని ఆదేశించింది. ఈ విధానం ద్వారా నకిలీ నోట్లు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవచ్చని ఆర్బీఐ భావిస్తోంది. ముఖ్యంగా అంతర్జాతీయ సరిహద్దులకు సమీపంలోని జిల్లాల్లో నకిలీ కరెన్సీ చలామణి అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉండే ప్రమాదాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు తెలుస్తోంది.
నకిలీ నోటు గుర్తించిన సందర్భంలో బ్యాంకులు తప్పనిసరిగా కొన్ని నిబంధనలను పాటించాలని ఆర్బీఐ స్పష్టం చేసింది. ఒకసారి నకిలీ నోటుగా నిర్ధారణ అయిన తర్వాత దానిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ కస్టమర్కు తిరిగి ఇవ్వకూడదని తేల్చిచెప్పింది. అలాగే నకిలీ నోటును బ్యాంకు శాఖలోనే స్వయంగా ధ్వంసం చేయడం కూడా నిబంధనలకు విరుద్ధమని స్పష్టం చేసింది.
నకిలీ నోటును గుర్తించిన వెంటనే దానిని సంబంధిత ప్రక్రియ ప్రకారం స్వాధీనం చేసుకోవాలని ఆర్బీఐ సూచించింది. ఆ నోటును తిరిగి చలామణిలోకి వెళ్లకుండా నిరోధించడంతో పాటు, దానికి సంబంధించిన వివరాలను నిర్దేశిత మార్గదర్శకాల ప్రకారం సంబంధిత అధికారులకు నివేదించాలని బ్యాంకులను ఆదేశించింది. నకిలీ కరెన్సీ కేసుల్లో సరైన రికార్డులు నిర్వహించడం, సంబంధిత అధికారులకు సమాచారం అందించడం అత్యంత ముఖ్యమని పేర్కొంది.
నకిలీ నోట్లను గుర్తించేందుకు బ్యాంకుల్లో ఆధునిక యంత్రాల వినియోగం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. సాధారణంగా నోట్లను మాన్యువల్గా పరిశీలించడం ద్వారా గుర్తించలేని కొన్ని నకిలీ నోట్లను కూడా ప్రత్యేక యంత్రాలు సులభంగా గుర్తించే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల అథెంటికేషన్, సార్టింగ్ యంత్రాల వినియోగం ద్వారా నోట్ల తనిఖీ ప్రక్రియను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించవచ్చని ఆర్బీఐ భావిస్తోంది.
సరిహద్దు ప్రాంతాల్లోని జిల్లాల్లో ఈ నిబంధనలను కచ్చితంగా అమలు చేయడం ద్వారా నకిలీ కరెన్సీ చలామణిని అరికట్టవచ్చని అధికారులు భావిస్తున్నారు. పొరుగు దేశాలతో సరిహద్దులు పంచుకుంటున్న ప్రాంతాల్లో నకిలీ నోట్ల అక్రమ రవాణా, చలామణిపై నిఘా మరింత పెంచాల్సిన అవసరం ఉందని ఆర్బీఐ గుర్తించింది. ఈ నేపథ్యంలో బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించే ప్రతి నోటును సాంకేతికంగా పరిశీలించడం ద్వారా నకిలీ కరెన్సీని ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించే అవకాశం ఏర్పడుతుంది.
అలాగే నకిలీ నోట్లను గుర్తించడంలో బ్యాంకుల పనితీరు మరింత మెరుగుపడాల్సిన అవసరం ఉందని ఆర్బీఐ అభిప్రాయపడింది. కేవలం యంత్రాలను ఏర్పాటు చేయడమే కాకుండా, వాటిని నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వినియోగించాలని బ్యాంకులకు సూచించింది. నోట్ల ప్రామాణికతను నిర్ధారించే ప్రక్రియలో సిబ్బంది కూడా తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని స్పష్టం చేసింది.
తాజా ఆదేశాలతో సరిహద్దు జిల్లాల్లోని బ్యాంకు శాఖల్లో నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు ప్రక్రియ మరింత కట్టుదిట్టం కానుంది. బ్యాంకులకు వచ్చే నగదు మొత్తాల్లోని ప్రతి నోటును యంత్రాల ద్వారా తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి కావడంతో నకిలీ కరెన్సీ చలామణిని అడ్డుకునేందుకు ఇది కీలక చర్యగా భావిస్తున్నారు. అదే సమయంలో నకిలీ నోటు తమ వద్దకు వస్తే కస్టమర్కు తిరిగి ఇవ్వకుండా, నిబంధనల ప్రకారం సంబంధిత అధికారులకు సమాచారం అందించాల్సి ఉంటుంది.
