- తూర్పు హిమాలయాల్లో వరుస విపత్తుల ముప్పు
- ఒక విపత్తు తర్వాత మరో విపత్తుకు దారితీసే ‘క్యాస్కేడింగ్ హజార్డ్స్’
- భూకంపంతో కొండచరియలు, వరదలు సంభవించే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిక
నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఇటీవల సంభవించిన భారీ వరదలు తూర్పు హిమాలయాలపై మరోసారి ఆందోళనను పెంచాయి. ఈ విపత్తు కారణంగా బెంగాల్కు ప్రత్యక్షంగా పెద్ద ముప్పు ఏర్పడకపోయినా, హిమాలయ ప్రాంతాల్లో ఒక ప్రకృతి విపత్తు మరో విపత్తుకు దారితీసే పరిస్థితులపై నిపుణులు తీవ్రంగా హెచ్చరిస్తున్నారు. పర్వత ప్రాంతాల్లో భౌగోళిక పరిస్థితులు అత్యంత సంక్లిష్టంగా ఉండటంతో ఒక ఘటన ప్రభావం అక్కడితో ఆగకుండా మరిన్ని ప్రమాదాలకు కారణమయ్యే అవకాశం ఉందని వారు చెబుతున్నారు.
హిమాలయ ప్రాంతం సహజంగానే భూకంపాలు, భారీ వర్షాలు, కొండచరియలు, మంచు విరిగిపడటం, హిమ సరస్సులు ఉప్పొంగడం వంటి అనేక రకాల ప్రకృతి వైపరీత్యాలకు గురయ్యే ప్రాంతంగా గుర్తింపు పొందింది. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావంతో హిమనదాలు కరిగిపోవడం, పర్వత ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తీరులో మార్పులు చోటుచేసుకోవడం వంటి పరిణామాలు ఈ ప్రమాదాలను మరింత సంక్లిష్టంగా మారుస్తున్నాయి. దీంతో ఒక ప్రమాదం మరొక ప్రమాదానికి పునాది వేసే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయని నిపుణులు వివరిస్తున్నారు.
ఉదాహరణకు, భారీ వర్షాల కారణంగా కొండచరియలు విరిగిపడి నదీ ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవచ్చు. నదికి సహజ మార్గం మూసుకుపోవడంతో కొండల మధ్య నీరు నిలిచిపోయి తాత్కాలిక సరస్సు ఏర్పడుతుంది. కొంతకాలం తర్వాత ఆ మట్టి, రాళ్లతో ఏర్పడిన సహజ అడ్డంకి నీటి ఒత్తిడిని తట్టుకోలేక ఒక్కసారిగా తెగిపోతే, భారీ మొత్తంలో నీరు దిగువ ప్రాంతాల వైపు అత్యంత వేగంగా దూసుకెళ్లే ప్రమాదం ఉంటుంది. దీనివల్ల సాధారణ వరద కంటే మరింత తీవ్రమైన ఆకస్మిక వరదలు సంభవించవచ్చు.
ఇలాంటి విపత్తుల పరంపరనే శాస్త్రవేత్తలు ‘క్యాస్కేడింగ్ హజార్డ్స్’గా పేర్కొంటున్నారు. అంటే ఒక ప్రకృతి వైపరీత్యం సంభవించిన తర్వాత దాని ప్రభావం మరో విపత్తును ప్రేరేపించడం, ఆ రెండో ఘటన మూడో ప్రమాదానికి కారణం కావడం వంటి వరుస పరిణామాలు చోటుచేసుకోవడం. పర్వత ప్రాంతాల్లో ఈ తరహా ప్రమాదాలకు అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఎందుకంటే అక్కడ భూభాగం నిటారుగా ఉండటంతో పాటు నదులు, మంచు, హిమ సరస్సులు, బలహీనమైన కొండచరియలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి.
భూకంపం కూడా ఇలాంటి విపత్తుల శ్రేణికి కారణమయ్యే అవకాశం ఉంది. భూకంపం సంభవించినప్పుడు కొండలపై ఉన్న భారీ రాళ్లు, మట్టి కదిలి కొండచరియలుగా దిగువకు జారిపడవచ్చు. అవి నదులను అడ్డుకుంటే తాత్కాలిక జలాశయాలు ఏర్పడతాయి. ఆ తర్వాత భారీ వర్షాలు కురిస్తే ఆ సరస్సులో నీటి మట్టం వేగంగా పెరిగి అడ్డంకిపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. చివరికి అడ్డంకి తెగిపోతే దిగువ ప్రాంతాల్లో ఆకస్మిక వరదలు సంభవించే ప్రమాదం ఉంటుంది.
మరోవైపు, మంచు విరిగిపడటం, హిమ సరస్సులు అకస్మాత్తుగా ఉప్పొంగడం కూడా హిమాలయ ప్రాంతాల్లో ఆందోళన కలిగించే అంశాలుగా ఉన్నాయి. పర్వతాల్లోని హిమనదాలు వేగంగా కరిగినప్పుడు వాటి దిగువ ప్రాంతాల్లో నీటి నిల్వలు పెరుగుతాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో హిమ సరస్సుల సహజ అడ్డంకులు బలహీనపడటంతో భారీ మొత్తంలో నీరు ఒక్కసారిగా విడుదల కావచ్చు. దీనిని హిమ సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన వరదగా పరిగణిస్తారు. ఇలాంటి ప్రవాహం నదీ లోయల్లోని గ్రామాలు, రహదారులు, వంతెనలు, విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, ఇతర మౌలిక వసతులకు తీవ్ర నష్టం కలిగించగలదు.
తూర్పు హిమాలయాల్లో ఈ ప్రమాదం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. నేపాల్, టిబెట్, భూటాన్, సిక్కిం, ఉత్తర బెంగాల్ ప్రాంతాలు పర్వతాలు, హిమనదాలు, నదీ లోయలతో అనుసంధానమై ఉన్నాయి. ఒక ప్రాంతంలో సంభవించిన ప్రకృతి వైపరీత్యం ప్రభావం భౌగోళిక పరిస్థితులను బట్టి దిగువ ప్రాంతాలకు కూడా చేరే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ప్రతి వరద లేదా కొండచరియల ఘటన తప్పనిసరిగా మరో పెద్ద విపత్తుకు దారితీస్తుందని అర్థం కాదని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. స్థానిక భౌగోళిక పరిస్థితులు, వర్షపాతం తీవ్రత, నదీ ప్రవాహం, మంచు నిల్వలు వంటి అనేక అంశాలు దీనిని నిర్ణయిస్తాయి.
ఇటీవలి ఘటనల నేపథ్యంలో హిమాలయ ప్రాంతాల్లో ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థల ప్రాధాన్యత మరింత పెరిగింది. ముఖ్యంగా హిమ సరస్సులు, నదీ ప్రవాహాలు, కొండచరియలు విరిగే ప్రాంతాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఉపగ్రహ చిత్రాలు, డ్రోన్లు, రిమోట్ సెన్సింగ్ సాంకేతికత, నదీ ప్రవాహాన్ని కొలిచే పరికరాలు, వాతావరణ అంచనాలను సమన్వయం చేయడం ద్వారా ప్రమాదాలను ముందుగానే గుర్తించే అవకాశం ఉంటుంది.
అలాగే పర్వత ప్రాంతాల్లో నివసించే ప్రజలకు విపత్తులపై అవగాహన కల్పించడం కూడా కీలకం. ఆకస్మిక వరదల సమయంలో నదీ తీర ప్రాంతాల నుంచి వెంటనే సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలే విధంగా ముందస్తు ప్రణాళికలు ఉండాలి. కొండచరియలు విరిగే ప్రాంతాల్లో నిర్మాణాలను నియంత్రించడం, నదుల సహజ ప్రవాహ మార్గాలను ఆక్రమించకుండా చూడటం, ప్రమాదకర ప్రాంతాల్లో మౌలిక వసతుల నిర్మాణానికి ముందు శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు నిర్వహించడం అవసరం.
వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం కూడా ఈ చర్చలో ముఖ్యమైన అంశంగా మారుతోంది. ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం, హిమనదాల కరుగుదలలో మార్పులు, అసాధారణ వర్షపాతం, మేఘ విస్ఫోటనాలు వంటి పరిణామాలు హిమాలయ పర్యావరణ వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అందువల్ల పర్వత ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను చేపట్టేటప్పుడు పర్యావరణ పరిమితులు, భౌగోళిక ప్రమాదాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
