పాకిస్థాన్‌లో టర్కీ సైనిక విమానాల చక్కర్లు.. పెరుగుతున్న ఉత్కంఠ

• పాకిస్థాన్‌కు పదేపదే టర్కీ సైనిక విమానాల రాకపోకలు
• డ్రోన్లు, ఎయిర్ డిఫెన్స్ వ్యవస్థలు తరలించారని నిఘా వర్గాల అంచనా
• పాక్‌కు టర్కీ ఏం పంపిందనే దానిపై చర్చ

పాకిస్థాన్, టర్కీల మధ్య సైనిక సంబంధాలను చుట్టుముట్టి మరోసారి ఆసక్తికర చర్చ మొదలైంది. కేవలం 60 గంటల వ్యవధిలో టర్కీకి చెందిన పలు C-130 హెర్క్యులస్ సైనిక రవాణా విమానాలు పాకిస్థాన్‌లో పదేపదే కనిపించడం ఇప్పుడు ప్రాంతీయ భద్రతా వర్గాల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. ఆగస్టు 19 నుంచి 21 మధ్య ఈ విమానాలు రావల్పిండి సమీపంలోని నూర్ ఖాన్, కరాచీలోని మస్రూర్ వైమానిక స్థావరాలకు పలుమార్లు రాకపోకలు సాగించినట్లు తాజా మీడియా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. ఇంత తక్కువ వ్యవధిలో సైనిక రవాణా విమానాలు ఇంత తరచుగా రాకపోకలు సాగించడం సాధారణం కాదనే విశ్లేషణలు వెలువడుతున్నాయి. అయితే ఈ విమానాల్లో ఖచ్చితంగా ఏ సరుకు తరలించారన్న దానిపై టర్కీ, పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వాల నుంచి ఇప్పటివరకు అధికారిక వివరణ వెలువడలేదు.

నిఘా వర్గాల నుంచి వచ్చినట్లు పలు నివేదికలు పేర్కొంటున్న సమాచారంలో ఈ విమానాల రాకపోకలపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు. C-130 హెర్క్యులస్ వంటి విమానాలు భారీ సైనిక సామగ్రి, లాజిస్టిక్స్‌ను తరలించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉండటంతో, వాటి వరుస రాకపోకలు సాధారణ శిక్షణ లేదా రొటీన్ మిలిటరీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కంటే పెద్ద స్థాయి సరుకు తరలింపుతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చనే అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా నూర్ ఖాన్, మస్రూర్ వంటి కీలక వైమానిక స్థావరాల్లో ల్యాండింగ్‌లు జరగడం ఈ అంశానికి మరింత ప్రాధాన్యం తెచ్చింది.

ఈ అసాధారణ వైమానిక కదలికల వెనుక డ్రోన్లు, వాటికి సంబంధించిన పరికరాలు ఉండవచ్చనే అనుమానాలు ప్రస్తుతం ప్రధానంగా వినిపిస్తున్నాయి. కొన్ని నివేదికలు టర్కీ నుంచి పాకిస్థాన్‌కు మానవరహిత వైమానిక వ్యవస్థలు లేదా వాటి సంబంధిత భాగాలు చేరి ఉండవచ్చని పేర్కొంటున్నాయి. పాకిస్థాన్ గత కొంతకాలంగా డ్రోన్ సామర్థ్యాలను పెంచుకోవడంపై దృష్టి పెడుతున్న నేపథ్యంలో ఈ విమానాల రాకపోకలను అదే కోణంలో పరిశీలిస్తున్నట్లు సమాచారం. అయితే ఏ మోడల్ డ్రోన్లు, ఎంత పరిమాణంలో లేదా ఏ ఇతర వ్యవస్థలు తరలించబడ్డాయన్నది స్వతంత్రంగా ధృవీకరించబడలేదు.

అదే సమయంలో కొన్ని వర్గాలు పాకిస్థాన్‌కు హెచ్‌క్యూ-సిరీస్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ వ్యవస్థలు కూడా చేరి ఉండవచ్చని అనుమానిస్తున్నాయి. అయితే ఇది కూడా ప్రస్తుతం నివేదికలు, నిఘా వర్గాల అంచనాల స్థాయిలోనే ఉంది. అధికారికంగా ఏ వ్యవస్థను టర్కీ పాకిస్థాన్‌కు తరలించిందనే నిర్ధారణ లేదు. అందువల్ల డ్రోన్లు, ఎయిర్ డిఫెన్స్ వ్యవస్థల సరఫరా జరిగిందని ఖచ్చితంగా చెప్పడం కంటే, విమానాల కదలికల నేపథ్యంలో అలాంటి అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయని చెప్పడం సముచితం. ఈ అంశంపై స్పష్టత రావాలంటే సంబంధిత దేశాల అధికారిక ప్రకటనలు లేదా మరింత విశ్వసనీయ ఆధారాలు అవసరం.

టర్కీ, పాకిస్థాన్ మధ్య రక్షణ సహకారం ఇప్పటికే విస్తృతంగా కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ కదలికలు మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. ఈ నెలలో టర్కీ, పాకిస్థాన్, సౌదీ అరేబియా కలిసి ‘మక్కా జాయింట్ డిఫెన్స్ అగ్రిమెంట్’పై సంతకం చేశాయి. ఈ ఒప్పందం పరస్పర రక్షణ సహకారం, ఉన్నతస్థాయి సైనిక సమన్వయం, సంయుక్త సైనిక విన్యాసాలు, మానవరహిత వ్యవస్థలు, ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్, కృత్రిమ మేధస్సు వంటి రంగాల్లో సహకారాన్ని ప్రోత్సహించేలా రూపొందించబడింది. ఈ నేపథ్యంలో టర్కీ-పాకిస్థాన్ మధ్య సైనిక సంబంధాలపై సహజంగానే మరింత దృష్టి పడుతోంది.

పాకిస్థాన్‌లోని రెండు కీలక స్థావరాలకు విమానాలు వెళ్లడం వల్ల భద్రతా పరంగా కూడా ఈ వ్యవహారాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నట్లు భారత భద్రతా వర్గాలపై ఆధారపడిన నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. నూర్ ఖాన్ వైమానిక స్థావరం రావల్పిండి సమీపంలో ఉండగా, మస్రూర్ కరాచీలోని ముఖ్యమైన పాకిస్థాన్ వైమానిక దళ స్థావరాల్లో ఒకటి. ఒకే సమయంలో రెండు ప్రాంతాల్లో సైనిక రవాణా కార్యకలాపాలు కనిపించడం వల్ల ఏ రకమైన లాజిస్టిక్స్ ఆపరేషన్ జరుగుతోందనే ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. అయితే విమానాల కదలికలు కనిపించడం మాత్రమే వాటిలో ఆయుధాలు లేదా డ్రోన్లు ఉన్నాయని నిరూపించదు.

ఇదిలా ఉంటే, టర్కీ-పాకిస్థాన్ సైనిక సంబంధాలు కేవలం ప్రస్తుత విమానాల రాకపోకలకే పరిమితం కావు. రక్షణ పరిశ్రమ, నౌకాదళ సాంకేతికత, డ్రోన్లు, ఏరోస్పేస్ రంగాల్లో రెండు దేశాల మధ్య సహకారం గత కొంతకాలంగా పెరుగుతోంది. ఇటీవల టర్కీ సైనిక ఉన్నతాధికారులు, పాకిస్థాన్ ఆర్మీ చీఫ్ జనరల్ అసిమ్ మునీర్ మధ్య ద్వైపాక్షిక, ప్రాంతీయ అంశాలపై చర్చలు కూడా జరిగినట్లు టర్కీ అధికారిక వర్గాలు వెల్లడించాయి. దీంతో ఇరుదేశాల మధ్య రక్షణ సంబంధాలు కొనసాగుతున్నాయన్న విషయం స్పష్టమవుతోంది.

భారతదేశ భద్రతా దృష్టితో చూస్తే, పాకిస్థాన్ డ్రోన్, ఎయిర్ డిఫెన్స్ సామర్థ్యాలను పెంచుకుంటున్నదనే ఏ సంకేతమైనా వ్యూహాత్మకంగా ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటుంది. ముఖ్యంగా టర్కీ వంటి అభివృద్ధి చెందిన రక్షణ పరిశ్రమ కలిగిన దేశంతో పాకిస్థాన్ సహకారం పెరగడం వల్ల దక్షిణాసియా సైనిక సమీకరణాలపై నిపుణులు దృష్టి సారిస్తున్నారు. అయితే ప్రస్తుత విమానాల రాకపోకలను నేరుగా ఏదైనా నిర్దిష్ట భారత వ్యతిరేక సైనిక చర్యతో అనుసంధానించడానికి తగిన ఆధారాలు ఇప్పటివరకు బహిరంగంగా లేవు. కాబట్టి దీనిపై విశ్లేషణలో జాగ్రత్త అవసరం.

మరోవైపు ఈ విమానాల రాకపోకలపై వచ్చిన కథనాల విషయంలో మరో జాగ్రత్త అవసరం. కొన్ని నివేదికలు టర్కీ విమానాల కార్యకలాపాలను డ్రోన్లు, ఎయిర్ డిఫెన్స్ సరఫరాలతో అనుసంధానించగా, ఈ ఆరోపణలను ధృవీకరించే పూర్తి అధికారిక వివరాలు అందుబాటులో లేవని ఇతర పరిశీలనలు సూచిస్తున్నాయి. కొన్ని మీడియా కథనాలు ఒకే భద్రతా వర్గాల సమాచారంపై ఆధారపడుతున్నాయని కూడా విమర్శలు వచ్చాయి. అందువల్ల ప్రస్తుతం తెలిసిన అంశాలను ‘అనుమానాలు’, ‘నివేదికలు’గా పేర్కొనడం మాత్రమే సముచితం.